10 grudnia: Dzień Praw Człowieka

Specjalna uroczystość wręczenia Nagrody UNESCO- Madanjeet Singh odbędzie się w przeddzień Dnia Praw Człowieka, 9 grudnia w siedzibie UNESCO w Paryżu. Laureatkami nagrody zostały w tym roku: Anarkali Honaryar – afgańska bojowniczka o prawa kobiet i Abu Awwal – palestyńska aktywistka na rzecz pokoju. Uczestnicy spotkania oddadzą także hołd Daw Aung San Suu Kyi, birmańskiej bojowniczce o prawa człowieka, laureatce Pokojowej Nagrody Nobla oraz Nagrody UNESCO–Madanjeet Singh w 2002 r. Podczas uroczystości odtworzone zostanie nagranie z jej przesłaniem. W spotkaniu uczestniczyć będzie Stéphane Hessel, współautor Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i laureat Nagrody UNESCO/Bilbao za promocję Kultury Praw Człowieka w 2008 roku.

Dzień Praw Człowieka ustanowiony został decyzją Zgromadzenia Ogólnego NZ w 1950 roku. 10 grudnia obrano jako datę obchodów ze względu na przypadającą tego dnia rocznicę uchwalenia w 1948 roku Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Zapisano w niej najważniejsze prawa przysługujące wszystkim ludziom, niezależnie od płci, rasy, wyznania i korzeni kulturowych: prawo do życia, wolności, bezpieczeństwa osobistego i nauki; prawo wolności myśli, sumienia i wyznania; prawo wolności opinii i jej wyrażania; prawo ubiegania się o azyl i korzystania z niego w razie prześladowania; zakaz zastraszania, torturowania i stosowania niewolnictwa; prawo do życia w godziwych warunkach materialnych. Deklaracja stała się podstawą międzynarodowych dokumentów chroniących prawa człowieka. Wiele krajów włączyło treść jej artykułów do swoich wewnętrznych regulacji prawnych. Część późniejszych umów międzynarodowych, dotyczących praw człowieka, zostało opartych na artykułach Deklaracji.

20 grudnia 1993 roku Zgromadzenie Ogólne NZ zdecydowało o utworzeniu stanowiska Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka, którego zadaniem jest czuwanie nad tym, by prawa człowieka były powszechnie respektowane.

10 grudnia 2004 roku zainicjowany został Światowy Program Edukacji na temat Praw Człowieka. Nawiązujący do osiągnięć Dekady Narodów Zjednoczonych Edukacji na temat Praw Człowieka (1995-2004). Plan Działań definiuje pięć najważniejszych warunków, od których zależy sukces tej dziedziny edukacji:

• Polityka edukacyjna powinna sprzyjać propagowaniu postaw opartych na poszanowaniu prawa
• Założenia tej polityki powinny być konsekwentnie wdrażane w praktyce życia, a ich implementacja musi być regularnie monitorowana
• Środowisko edukacyjne powinno sprzyjać realizacji praw człowieka w całej społeczności szkolnej
• Edukacja powinna mieć charakter holistyczny i odzwierciedlać prawa człowieka
• Edukacja zawodowa wszystkich osób pracujących w szkolnictwie powinna zawierać treści umożliwiające im przekazywanie wartości związanych z prawami człowieka.

Zaangażowanie UNESCO w promocję i ochronę praw człowieka zapisane zostało w Akcie Konstytucyjnym, przyjetym 16 listopada 1945 roku, w którym w Artykule 1. zapisano, że ”Celem Organizacji jest popieranie sprawy pokoju i bezpieczeństwa, przez zacieśnianie współpracy między narodami w dziedzinie oświaty, nauki i kultury dla zapewnienia powszechnego poszanowania sprawiedliwości, prawa, praw człowieka i podstawowych swobód, jakie Karta Narodów Zjednoczonych przyznaje wszystkim ludziom bez różnicy rasy, płci, języka lub religii”. Realizacji tego zadania służy około 60 międzynarodowych instrumentów prawnych: konwencji, deklaracji i rekomendacji, zainicjowanych i przyjętych przez Konferencje Generalne od początku istnienia Organizacji. Większość z nich ma bezpośredni lub pośredni związek z realizacją praw człowieka w podstawowych obszarach działalności UNESCO: edukacji, kultury, nauki, komunikacji i informacji, a w ramach tej ostatniej przede wszystkim w dzidzinie ochrony wolności słowa i swobody wyrażania opinii.

Poszanowanie praw człowieka to podstawowy warunek realizacji Milenijnych Celów Rozwoju Narodów Zjednoczonych, przede wszystkim jednak Celu 1, definiującego potrzebę zmniejszenia na świecie obszarów biedy i głodu, a więc odwołującego się do fundamentalnego prawa do poszanowania ludzkiej godnośći. Ochrona praw człowieka to także podstawowy warunek zrównoważonego rozwoju, którego założenia stanowią fundament działań UNESCO we wszystkich obszarach tematycznych, w których Organizacja realizuje swoje programy: edukacji, kultury, nauki oraz informacji i komunikacji. Fundamentalne z punktu widzenia ochrony praw człowieka zagadnienia to: powszechny dostęp do edukacji i do godziwych warunków życia, wyrównanie praw i szans rozwojowych kobiet i mężczyzn, przeciwdziałanie wszelkim formom dyskryminacji ze względu na odmienność etniczną, kulturową i religijną, jak również z racji choroby, w tym przede wszystkim stygmatyzacji osób cierpiących na HIV /AIDS.

UNESCO przyznaje trzy nagrody, związane ściśle z prawami człowieka:

Nagrodę UNESCO/Bilbao za promocję kultury praw człowieka
Nagrodę Madanjeet Singh za działania na rzecz tolerancji i przeciw przemocy, przyznawaną co dwa lata
Nagrodę UNESCO za zasługi dla edukacji na rzecz pokoju

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka w kilkunastu językach

Strona Narodów Zjednoczonych poświęcona tegorocznym obchodom Dnia

Biuro Wysokiego Komisarza NZ ds. Praw Człowieka

Strona praw człowieka w portalu Polskiego Komitetu ds. UNESCO

Strona praw człowieka w portalu UNESCO w Paryżu

Przesłanie Dyrektor Generalnej UNESCO, Iriny Bokovej z okazji Dnia Praw Człowieka

Przesłanie Wysokiej Komisarz NZ ds. Praw Człowieka, Navi Pillay