Szkoły Stowarzyszone

Rozpowszechnianie idei współpracy międzynarodowej wśród dzieci i młodzieży przyczynia się do budowania wzajemnego zrozumienia, a dzięki temu do zachowania pokoju na świecie. Takie założenie legło u podstaw stworzenia, w 1953 roku programu Szkół Stowarzyszonych UNESCO. Przystąpiły do niego wówczas 33 szkoły ponadpodstawowe w 15 krajach członkowskich UNESCO. Dziś w programie uczestniczy 8500 instytucji oświatowych w 178 krajach, począwszy od przedszkoli, a skończywszy na placówkach kształcenia nauczycieli. Uczestnictwo szkoły w programie Szkół Stowarzyszonych UNESCO łączy się z moralnym zobowiązaniem do podejmowania wszelkich działań promujących kulturę pokoju i wzajemnego międzynarodowego zrozumienia.

Nowe logo Sieci Szkół Stowarzyszonych, wprowadzone z okazji 50. rocznicy jej istnienia w 2006 roku, składa się z połączonych symboli: otwartej książki (edukacja), której strony oznaczają także rozpostarte skrzydła gołębia (pokój) oraz globu ziemskiego (dialog kultur).

Szkoły Stowarzyszone UNESCO mają obowiązek:

• realizować podstawowe cele, zapisane w Akcie Konstytucyjnym UNESCO, zarówno w szkole, jak i poza nią, planując swoje działania w oparciu o cztery filary edukacji, przedstawione w raporcie Międzynarodowej Komisji do spraw Edukacji dla XXI wieku (Raporcie Delors'a): uczyć się, aby wiedzieć - czyli zdobywać narzędzia rozumienia; uczyć się, aby działać - mieć świadomość możliwości oddziaływania na środowisko i wykorzystywać tę możliwość; uczyć się, aby żyć wspólnie - być aktywnym czonkiem grupy, społeczeństwa, umieć współpracować; uczyć się, aby być -rozwijać swoją osobowość, uczyć się osobistej odpowiedzialności.komisji Jacques'a Delors'a:
• uczestniczyć w programach proponowanych przez UNESCO; koncentrować swoją pracę wokół problemów edukacji dla pokoju, praw człowieka, demokracji i tolerancji, ochrony i promowania dziedzictwa kulturowego i naturalnego, różnorodności kulturowej, ekologii, rozwiązywania konfliktów bez użycia przemocy, solidarności z ofiarami przemocy, katastrof naturalnych i społecznych
• poszukiwać nowych metod pracy i stosować je
• realizując cele Szkół Stowarzyszonych współpracować z innymi placówkami edukacyjnymi krajowymi i zagranicznymi, z organizacjami pozarządowymi, przedsiębiorstwami, mediami i osobami prywatnymi
• twórczo traktować swój udział w Systemie Szkół Stowarzyszonych UNESCO i raz w roku informować komitet narodowy UNESCO o realizowanych programach i podejmowanych inicjatywach.

Podstawą do przygotowywania planów pracy szkoły stowarzyszonej jest Akt Konstytucyjny UNESCO oraz kalendarz międzynarodowych dni, tygodni, lat i dekad obchodzonych w ramach systemu Narodów Zjednoczonych.

Polskie szkoły włączyły się do programu w 1956 roku. Należą do niego łącznie 92 szkoły: podstawowe, gimnazja, licea, zespoły szkół, ośrodki specjalne. Są to szkoły zarówno publiczne, jak i prywatne, podlegające władzom oświatowym i realizujące ministerialne programy kształcenia. Ich "niezwykłość" podlega na zaangażowaniu się w promowanie w swoim regionie oraz w środowisku lokalnym podstawowych ideałów UNESCO.

Podstawowe tematy, wokół których koncentruje się działalność Szkół Stowarzyszonych UNESCO, to: prawa człowieka, demokracja, tolerancja, rozwiązywanie konfliktów bez stosowania przemocy, ochrona i promocja dziedzictwa kulturalnego i naturalnego oraz różnorodności kulturowej, solidarność z ofiarami przemocy, katastrof naturalnych i społecznych, zrównoważony rozwój. UNESCO proponuje szkołom udział w konferencjach, warsztatach, debatach, przede wszystkim zaś w projektach wiodących (tzw. flagship projects). Szkoły zachęcane są także do tworzenia własnych programów, jak również do uczestnictwa w programach nawiązujących do ideałów UNESCO, a proponowanych przez krajowe i zagraniczne organizacje pozarządowe.

Program Szkół Stowarzyszonych UNESCO rozwijany jest na trzech poziomach: krajowym, regionalnym i międzynarodowym. Tworzenie krajowych sieci Szkół Stowarzyszonych UNESCO oraz koordynowanie ich pracy należy do zadań komitetów narodowych oraz ministerstw edukacji państw członkowskich. 

Włączanie szkół do systemu Szkół Stowarzyszonych UNESCO przebiega w dwóch etapach:

- w pierwszym wnioski szkół rozpatrywane są przez komisje edukacji komitetów narodowych UNESCO
- w drugim ocena i decyzja o przyjęciu lub odrzuceniu wniosku odbywa się w UNESCO.

W Polsce koordynacją programu Szkół Stowarzyszonych zajmuje się
Polski Komitet ds UNESCO, 00-901 Warszawa, Pałac Kultury i Nauki, 7 p.
tel.: + (48)(0) 22 620 33 55, fax: + (48)(0) 22 620 33 62
e-mail: komitet(at)unesco.pl

Koordynatorem programu Szkół Stowarzyszonych jest pani Krystyna Urbańska (k.urbanska@unesco.pl)