Rozpowszechnianie idei współpracy międzynarodowej wśród dzieci i młodzieży przyczynia się do budowania wzajemnego zrozumienia, a dzięki temu do zachowania pokoju na świecie. Takie założenie legło u podstaw stworzenia, w 1953 roku programu Szkół Stowarzyszonych UNESCO. Przystąpiły do niego wówczas 33 szkoły ponadpodstawowe w 15 krajach członkowskich UNESCO. Dziś w programie uczestniczy 8500 instytucji oświatowych w 178 krajach, począwszy od przedszkoli, a skończywszy na placówkach kształcenia nauczycieli. Uczestnictwo szkoły w programie Szkół Stowarzyszonych UNESCO łączy się z moralnym zobowiązaniem do podejmowania wszelkich działań promujących kulturę pokoju i wzajemnego międzynarodowego zrozumienia.
Nowe logo Sieci Szkół Stowarzyszonych, wprowadzone z okazji 50. rocznicy jej istnienia w 2006 roku, składa się z połączonych symboli: otwartej książki (edukacja), której strony oznaczają także rozpostarte skrzydła gołębia (pokój) oraz globu ziemskiego (dialog kultur).
Szkoły Stowarzyszone UNESCO mają obowiązek:
Podstawą do przygotowywania planów pracy szkoły stowarzyszonej jest Akt Konstytucyjny UNESCO oraz kalendarz międzynarodowych dni, tygodni, lat i dekad obchodzonych w ramach systemu Narodów Zjednoczonych.
Polskie szkoły włączyły się do programu w 1956 roku. Należą do niego łącznie 92 szkoły: podstawowe, gimnazja, licea, zespoły szkół, ośrodki specjalne. Są to szkoły zarówno publiczne, jak i prywatne, podlegające władzom oświatowym i realizujące ministerialne programy kształcenia. Ich "niezwykłość" podlega na zaangażowaniu się w promowanie w swoim regionie oraz w środowisku lokalnym podstawowych ideałów UNESCO.
Podstawowe tematy, wokół których koncentruje się działalność Szkół Stowarzyszonych UNESCO, to: prawa człowieka, demokracja, tolerancja, rozwiązywanie konfliktów bez stosowania przemocy, ochrona i promocja dziedzictwa kulturalnego i naturalnego oraz różnorodności kulturowej, solidarność z ofiarami przemocy, katastrof naturalnych i społecznych, zrównoważony rozwój. UNESCO proponuje szkołom udział w konferencjach, warsztatach, debatach, przede wszystkim zaś w projektach wiodących (tzw. flagship projects). Szkoły zachęcane są także do tworzenia własnych programów, jak również do uczestnictwa w programach nawiązujących do ideałów UNESCO, a proponowanych przez krajowe i zagraniczne organizacje pozarządowe.
Program Szkół Stowarzyszonych UNESCO rozwijany jest na trzech poziomach: krajowym, regionalnym i międzynarodowym. Tworzenie krajowych sieci Szkół Stowarzyszonych UNESCO oraz koordynowanie ich pracy należy do zadań komitetów narodowych oraz ministerstw edukacji państw członkowskich.
Włączanie szkół do systemu Szkół Stowarzyszonych UNESCO przebiega w dwóch etapach:
- w pierwszym wnioski szkół rozpatrywane są przez komisje edukacji komitetów narodowych UNESCO
- w drugim ocena i decyzja o przyjęciu lub odrzuceniu wniosku odbywa się w UNESCO.
W Polsce koordynacją programu Szkół Stowarzyszonych zajmuje się
Polski Komitet ds UNESCO, 00-901 Warszawa, Pałac Kultury i Nauki, 7 p.
tel.: + (48)(0) 22 620 33 55, fax: + (48)(0) 22 620 33 62
e-mail: komitet(at)unesco.pl
Koordynatorem programu Szkół Stowarzyszonych jest pani Krystyna Urbańska (k.urbanska@unesco.pl)