Informacja i komunikacja
Archiwum Komisji Edukacji Narodowej i Kodeks supraski wpisane na Listę Pamięci Świata
Kodeks supraski
Trzydzieści osiem nowych obiektów dziedzictwa dokumentacyjnego o szczególnej wartości wpisanych zostało na Listę Pamięci Świata. Zostały one zaakceptowane do wpisu przez Dyrektora Generalnego UNESCO, Koïchiro Matsuurę na podstawie rekomendacji Międzynarodowego Komitetu Doradczego Programu UNESCO „Pamięć Świata”, którego Ósme Posiedzenie odbyło się 11-15 czerwca 2007 w Pretorii. Wśród nowo wpisanych znalazły się dwa obiekty zgłoszone przez Polskę: Archiwum Komisji Edukacji Narodowej oraz Kodeks supraski (wspólna propozycja polsko-rosyjsko-słoweńska).
Archiwum Komisji Edukacji Narodowej (KEN) zostało zaproponowane ze względu na jego znaczenie jako dokumentacji pionierskiej w skali świata: całościowej reformy szkolnictwa, tworzącej nowoczesny system nauczania oraz pierwsze „ministerstwo edukacji”. Na Archiwum składają się akta o różnym charakterze: projekty, memoriały, korespondencja, mapy, instrukcje, prace naukowe i podręczniki z okresu od utworzenia Komisji przez Sejm w 1773 roku do roku 1794. Są one przechowywane przez Bibliotekę Naukową Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Fundację Książąt Czartoryskich przy Muzeum Narodowym w Krakowie.
Kodeks supraski, powstały na początku XI wieku na terenie wschodniej Bułgarii, a odkryty przez prof. Michała Bobrowskiego w 1823 roku w klasztorze bazylianów w Supraślu, należy do najcenniejszych zabytków języka starocerkiewno-słowiańskiego i stanowi wyjątkowej wagi świadectwo procesu kształtowania się wschodniosłowiańskiego kręgu kulturowego.
Kodeks o objętości 285 kart, napisany cyrylicą, jest zbiorem żywotów świętych i pism Ojców Kościoła przeznaczonych do czytania na marzec: (mineja četja (menologium) na marzec). Trzy części Kodeksu przechowywane są w Bibliotece Narodowej w Warszawie (jako część Biblioteki Ordynacji Zamoyskiej), w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej w Petersburgu oraz w Słoweńskiej Bibliotece Narodowej i Uniwersyteckiej w Lubljanie.
***
Międzynarodowa Lista Pamięci Świata gromadzi obecnie 158 dokumentów i kolekcji o różnorodnym charakterze. Oprócz dwóch nowo wpisanych, znajduje się na niej pięć innych polskich obiektów: autograf dzieła Mikołaja Kopernika De revolutionibus przechowywany w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie, akt Konfederacji Generalnej Warszawskiej z 1573 roku, rękopisy Fryderyka Chopina w zbiorach Biblioteki Narodowej i Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Warszawie, podziemne archiwum getta warszawskiego (tzw. Archiwum Ringelbluma) oraz tablice 21 Postulatów Gdańskich z Sierpnia 1980 wraz z kolekcją Narodziny Solidarności, przechowywaną w Ośrodku KARTA.
Celem Programu „Pamięć Świata” jest podejmowanie działań służących zachowaniu, ratowaniu i udostępnianiu dziedzictwa dokumentacyjnego. Międzynarodowy Komitet Doradczy Programu, składający się z wybitnych ekspertów z całego świata, doradza Dyrektorowi Generalnemu UNESCO w sprawach związanych z funkcjonowaniem i rozwojem Programu oraz rekomenduje obiekty dziedzictwa dokumentacyjnego do wpisu na międzynarodową Listę. Na podstawie tych rekomendacji Dyrektor Generalny UNESCO podejmuje ostateczną decyzję. Na spotkaniu w Pretorii rozpatrywanych było 50 propozycji z 38 krajów.
Prace nad polskimi propozycjami na Listę koordynuje Polski Komitet Programu „Pamięć Świata”, współpracując z instytucjami dziedzictwa, ekspertami i Polskim Komitetem ds. UNESCO.
