Zimbabwe
Taniec Mbende Jerusarema
Kraje członkowskie(e): Zimbabwe
Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2005)
Mbende Jerusarema to taniec popularny wśród ludów Zezuru Szona zamieszkujących wschodnie Zimbabwe, w szczególności regiony Murewa i Uzumba-Maramba-Pfungwe. W czasie tańca kobiety i mężczyźni wykonują akrobatyczne i zmysłowe ruchy zgodnie z rytmem wygrywanym na bębnach. Towarzyszy im mężczyzna potrząsający drewnianą grzechotką oraz grupa kobiet klaszczących w dłonie, jodłujących i dmuchających w gwizdki. W odróżnieniu od innych wschodnioafrykańskich obrzędów tanecznych, odbywających się przy akompaniamencie bębnów, styl Mbende Jerusarema, nie opiera się na skomplikowanym systemie stawiania kroków, ani też na wielkiej liczbie akompaniujących bębniarzy. Tutaj muzyka wykonywana jest przez jednego wirtuoza instrumentu i nie towarzyszą jej żadne pieśni ani deklamacje. W czasie tańca mężczyźni często kucają potrząsając obiema rękami i energicznie kopiąc w ziemię prawą nogą w geście imitującym kopanie nory przez kreta. Osobliwa nazwa tego tańca obrazuje jego powikłane, zmienne losy na przestrzeni wieków. W czasach przedkolonialnych ten starodawny taniec płodności nazywany był Mbende, co w języku szona oznacza kreta, będącego symbolem płodności, seksualności i rodziny. Pod wpływem misjonarzy chrześcijańskich, zdecydowanie przeciwnych praktykom tańca o tak wyraźnie seksualnych konotacjach, zmieniono jego nazwę na Jerusarema. Słowo to, oznaczające Jeruzalem w języku Szona, miało dowodzić, że taniec ma ściśle religijny charakter. Współcześnie obie nazwy są powszechnie używane. Mimo potępienia przez misjonarzy, taniec pozostał popularny i stał się źródłem dumy oraz symbolem tożsamości ludu Szona w walce przeciwko władzom kolonialnym.
Charakter i znaczenie tańca ulega zmianie w miarę jak staje się on w coraz większym stopniu atrakcją turystyczną. Coraz częściej jest także wykonywany podczas wieców partyjnych, gdzie pozbawiony jest swojego oryginalnego znaczenia i kontekstu. Bębny mitumba, grzechotki i gwizdki, tradycyjnie akompaniujące tancerzom, zastępowane są tandetnymi imitacjami, co przyczynia się do zaprzepaszczenia unikalnego charakteru muzyki Mbende.
© 2008 tłumaczenia na język polski: Polski Komitet ds. UNESCO