jesteś tu: Strona główna » Kultura » Dziedzictwo kulturowe » Dziedzictwo niematerialne » Listy Dziedzictwa Niematerialnego » Ameryka Łacińska

Brazylia

„Ustne i graficzne środki wyrazu grupy Wajapi”
Kraj(e) członkowski(e): Brazylia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2003)

Wajapi, pochodzący z kulturowo-językowej grupy tupi-guarani, są ludnością autochtoniczną północnego regionu Amazonki. Składa się ona obecnie z 580 osób i mieszka w 40 małych wioskach, na specjalnie wyznaczonym terytorium północno-wschodniego stanu Brazylii - Amapa. Wajapi mają bardzo długą tradycje wykorzystywania barwników roślinnych do ozdabiania swoich ciał i przedmiotów motywami geometrycznymi. Przez wieki udało im się rozwinąć jedyny w swoim rodzaju język, bogaty w werbalne i graficzne połączenia elementów, odzwierciedlających ich szczególne spojrzenie na świat oraz umożliwiających przekazanie niezbędnej wiedzy o życiu społeczności. Ta niepowtarzalna sztuka graficzna jest znana pod nazwą kusiwa, a jej atrakcyjne wzory są malowane za pomocą czerwonych barwników roślinnych, uzyskiwanych z wyciągu amazońskiej rośliny roucou i aromatycznej żywicy. Kusiwa jest tak skomplikowana, że, w mniemaniu Wajapi, biegłość techniczna i artystyczna, potrzebna do opanowania techniki rysunku i przygotowania barwników, nie może być osiągnięta przed ukończeniem 40. roku życia. Do często powtarzających się motywów należą: jaguar, anakonda, motyl i ryba. Rysunki kusiwa odnoszą się do stworzenia ludzkości i ożywają dzięki bogactwu mitów na ten temat. Ta forma sztuki zdobienia ciała, ściśle związana z pradawnymi tradycjami przekazu ustnego Indian, posiada wiele znaczeń na różnych poziomach: socjologicznym, kulturowym, religijnym i metafizycznym. Jest nie tylko formą graficzną; pełni o wiele ważniejszą rolę silnego spoiwa społeczności Wajapi. Kusiwa to rozległy i złożony system postrzegania i rozumienia wszechświata, jak również nawiązywania z nim kontaktu. Ten zaszyfrowany skarbiec wiedzy tradycyjnej jest nieustannie wzbogacany, ponieważ miejscowi artyści wciąż tworzą nowe konfiguracje motywów i wymyślają nowe wzory.

Samba de Roda z Recôncavo w Bahia
Kraje członkowskie(e): Brazylia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2005)

Samba de Roda, na którą składają się muzyka, taniec i recytacja poezji, to popularne święto, zapoczątkowane w XVII wieku w stanie Bahia w regionie Recôncavo. Daje się w nim zauważyć silne wpływy tradycji kulturowych afrykańskich niewolników mieszkających w tym regionie Brazylii. Na przedstawienie składają się także elementy kultury portugalskiej: język, poezja, a także niektóre instrumenty muzyczne. Samba, która na początku stanowiła główny element lokalnej kultury ludowej Brazylijczyków afrykańskiego pochodzenia, przywędrowała następnie z falą imigrantów do Rio de Janeiro, gdzie w XX wieku przyczyniła się do powstania gatunku samby miejskiej, traktowanej jak symbol brazylijskiej tożsamości narodowej. Taniec wykonywany jest przede wszystkim przy oficjalnych okazjach, takich jak popularne święta katolickie lub afro-brazylijskie święta religijne, ale często także zupełnie spontanicznie. Do uczestnictwa zapraszani są wszyscy obecni na uroczystości, w tym zupełnie niedoświadczeni tancerze, którzy uczą się obserwując i naśladując innych. Jedną z cech charakterystycznych Samby de Roda jest zebranie wszystkich uczestników zabawy we wspólnym kręgu, nazywanym roda. Sambę wykonują na ogół kobiety, które pojedynczo wychodzą na środek, podczas gdy pozostali tańczą w kole, klaszcząc w dłonie i śpiewając. Na improwizowaną choreografię składają się ruchy stóp, nóg i bioder. Jednym z najbardziej znanych elementów jest, wywodzące się ewidentnie z kultury Bantu, sławne szturchnięcie brzuchem – umbigada – za pomocą którego tancerka wyznacza swoją następczynię w kole. Charakterystyczne dla Samby de Roda są także: specyficzne kroki taneczne, takie jak miudinho, akompaniament malutkiej portugalskiej gitary violi machete oraz innych instrumentów szarpanych, a także towarzyszące tańcom pieśni religijne.

Pod wpływem środków masowego przekazu oraz konkurencji muzyki popularnej samba staje się coraz mniej atrakcyjna dla młodych ludzi. Starzenie się pokolenia tancerzy znających reguły tradycyjnej samby i jednocześnie malejąca liczba artystów potrafiących zrobić niektóre instrumenty stanowią zagrożenie dla możliwości przetrwania tej tradycji w przyszłości.