jesteś tu: Strona główna » Kultura » Dziedzictwo kulturowe » Dziedzictwo niematerialne » Listy Dziedzictwa Niematerialnego » Ameryka Łacińska

Kolumbia

„Karnawał w Barranquilla”
Kraj(e) członkowski(e): Kolumbia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2003)

Kolumbijskie miasto Barranquilla posiada niezwykle bogate i różnorodne dziedzictwo kulturalne. Mimo że prawa miejskie otrzymało dopiero w 1813 roku, jego położenie geograficzne na Wybrzeżu Karaibskim i u ujścia największej rzeki tego kraju, Magdaleny, zapewniło mu w XIX i XX wieku status najbardziej ruchliwego centrum handlowego Kolumbii. Barranquilla działało więc jak magnes na mieszkańców innych miast i wiosek regionu, z których wiele miało silne, długoletnie tradycje lokalne. Komercyjny charakter miasta przyczynił się do otwartości jego mieszkańców na nowe trendy i idee, a fakt, że nie posiadało swoich własnych tradycji, ułatwił przyswojenie tych, które przywieźli imigranci. W ten sposób Barranquilla zmieniało się stopniowo w istny tygiel lokalnych, afrykańskich oraz europejskich tradycji, umożliwiając przetrwanie wielu z tych, które nie zachowały się nawet w regionach, w których się narodziły. Każdego roku podczas 4 ostatnich dni przed Wielkim Postem różnorodne tradycje kulturalne miasta mieszają się w Karnawale w Barranquilla. Do dzisiejszego dnia mieszanina lokalnych, afrykańskich i europejskich tradycji przenika rozmaite elementy karnawału, w szczególności tańce (reprezentowane przez mico y mycas z Ameryk, afrykańskie congo oraz paloteo pochodzące z Hiszpanii), gatunki muzyczne (dominujący cumbia oraz jego liczne warianty, takie jak puya i porro) oraz instrumenty ludowe (tamburyna i bębny allegre, maracasy, claves). Muzyka karnawałowa jest głównie wykonywana przez zespół bębnów lub grupy grające na różnych instrumentach dętych. Liczne wyroby rękodzieła artystycznego obejmują między innymi platformy do występów, kostiumy, ozdoby głowy i maski zwierząt. Grupy ekstrawagancko poprzebieranych tancerzy, aktorów, pieśniarzy i instrumentalistów bawią tłumy przedstawieniami muzycznymi i teatralnymi, opartymi na wydarzeniach historycznych i współczesnych. Aktualne życie polityczne i osoby publiczne są wykpiwane w szyderczych mowach oraz w tekstach piosenek, które nadają karnawałowi atmosferę burleski.

Przestrzeń kulturowa Palenque de San Basilio
Kraje członkowskie(e): Kolumbia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2005)

Liczące około 3500 mieszkańców miasteczko Palenque de San Basilio usytuowane jest u podnóża gór Montes de Maria, na południowy wschód od stolicy regionu, Kartageny. Założone w XVII wieku przez zbiegłych niewolników, było jedną z zamkniętych osad otoczonych murami, zwanych palenques. Spośród wielu podobnych osad istniejących w przeszłości, do dziś przetrwało tylko San Basilio. Stało się ono przykładem wyjątkowej przestrzeni kulturowej. Przestrzeń kulturowa Palenque de San Basilio obejmuje praktyki społeczne, medyczne i religijne, jak również tradycje muzyczne i przekazu ustnego, z których wiele ma korzenie afrykańskie. Organizacja życia społecznego oparta jest na sieci powiązań rodzinnych i pokoleniowych, zwanych ma kuagro. Przynależność do kuagro wiąże się z zespołem praw i obowiązków wobec pozostałych członków grupy oraz z poczuciem silnej wewnętrznej solidarności wobec całej społeczności. Zarówno codzienne obowiązki, jak i organizacja specjalnych wydarzeń podejmowane są wspólnie przez wszystkich członków kuagro. Złożone rytuały pogrzebowe czy uzdrowicielskie świadczą o istnieniu ścisłych ram kulturowych, wytyczających zasady życia i śmierci w społeczności palenques. Określone utwory muzyczne: Bullernege sentado, Son palenquero lub Son de negro towarzyszą grupowym uroczystościom, takim jak chrzciny, wesela i święta religijne, ale wykonywane są także w czasie wolnym od pracy. Kluczowy element przestrzeni kulturowej Palenque de San Basilio stanowi język palenquero, jedyny w Ameryce Łacińskiej język kreolski, którego słownictwo wywodzi się z hiszpańskiego, a struktura gramatyczna z języków z grupy Bantu. Język jest niezwykle istotnym czynnikiem wzmacniającym wewnętrzne więzi pomiędzy członkami społeczności.

Zagrożeniem dla przestrzeni kulturowej Palenque są nie tylko zmiany ekonomiczne wywierające wpływ na lokalne przemysły, ale także konflikt zbrojny pomiędzy oddziałami kolumbijskich sił paramilitarnych i lokalnymi oddziałami partyzanckimi. Poza murami Palenque, jego mieszkańcy często bywają obiektem dyskryminacji ze względów etnicznych, a wartości ich kultury są niejednokrotnie negowane.

Muzyka na marimbę i tradycyjne śpiewy z regionu Południowego Pacyfiku w Kolumbii
Kraj(e) członkowski(e): Kolumbia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.

Muzyka na marimbę i tradycyjne śpiewy z regionu Południowego Pacyfiku w Kolumbii to dziedzictwo kulturowe grup afrokolumbijskich w rejonach Valle del Cauca, Cauca i Nariño. Śpiew kobiet i mężczyzn (cantadoras i chureadores) miesza się z muzyką akustycznych instrumentów, wykonanych ręcznie z lokalnych materiałów: marimby z drzewa palmowego, kontrabasów z drewna i skór, ręcznych bębenków oraz grzechotek z bambusa napełnionego nasionami. Muzyka ta wykonywana jest przede wszystkim podczas czterech obrzędów: Arrullo, Currulao, Chigualo i Alabao. Arrullo to rytuał oddawania czci świętym, odprawiany przez kobiety, które przygotowują do niego figury świętych, świece i ołtarze oraz wykonują pieśni przy akompaniamencie bębenków, a czasami także marimby. Currulao (lub Taniec Marimby) towarzyszy odświętnym okazjom. Mężczyźni grają na marimbach i śpiewają frywolne pieśni, podczas gdy publiczność tańczy, śpiewa, je, pije i dzieli się różnymi opowieściami. Chigualo to czuwanie po śmierci małego dziecka. Zwłoki przykrywane są kwiatami, a czuwający przy nich wykonują po kolei pieśni a cappella. Alabao to czuwanie po śmierci dorosłego człowieka, któremu towarzyszą wyjątkowo smutne pieśni, także śpiewane a cappella. Wiedza muzyczna na temat tych tradycji jest przekazywana ustnie z pokolenia na pokolenie, a młodzi muzycy uczą się bezpośrednio od swoich starszych mistrzów. Wobec znacznych rozmiarów emigracji ludności afrokolumbijskiej do miast na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat, dziedzictwo kultury muzycznej pozostaje ważnym źródłem tożsamości, zarówno dla członków lokalnej społeczności, którzy pozostali w rodzimych wioskach, jak i dla tych, którzy stamtąd wyemigrowali.

System prawny społeczności Wayuu, praktykowany przez Pütchipü’üi (palabrero)
Kraj(e) członkowski(e): Kolumbia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010

Społeczność Wayuu zamieszkuje Półwysep Guajira, rozciągający się na terytorium Kolumbii i Wenezueli. Wypracowany przez nią system legislacyjny zawiera zespół zasad, procedur i obrzędów, regulujących życie społeczne i duchowe tej wspólnoty. System, oparty na zasadach zadośćuczynienia i rekompensaty, stosowany jest w codziennej praktyce życia przez Pütchipü’üi lub palabreros (oratorów) – osoby, będące moralnymi autorytetami oraz ekspertami w rozwiązywaniu konfliktów i rozstrzyganiu debat pomiedzy mięjscowymi matrylinearnymi klanami. W sytuacji konfliktu, obie jego strony – sprawca i pokrzywdzony zwracają się o rozstrzygnięcie do Pütchipü’üi. Po przeanalizowaniu sytuacji, informuje on stosowne władze o swojej woli rozstrzygnięcia konfliktu drogą pokojową. Jeśli jego propozycja, określana słowem Pütchikalü, zostaje zaakceptowana, orator podejmuje próbę dialogu, w czasie którego pełni role mediatora, wykazując się wielką dyplomacją, rozwagą i inteligencją. Swoją symboliką system rekompensaty nawiązuje do pierwotnych obrzędów ofiarowywania naszyjników z drogocennych kamieni lub składania ofiar z bydła, owiec i kóz. Nawet najpoważniejsze przestępstwa podlegają zasadzie rekompensaty, oferowanej podczas specjalnej uroczystości, na którą zwaśnione rodziny zostają zaproszone w celu pojednania i przywrócenia wzajemnych harmonijnych relacji. Rolę Pütchipü’üi może pełnić osoba, piastująca w rodzinie pozycję wujka ze strony matki – wysoce szanowaną w matrylinearnym systemie klanowym – a także szczycąca się postępowaniem opartym na głębokich zasadach moralnych i etycznych.