Meksyk
„Obchody Dnia Zmarłych”
Kraj(e) członkowski(e): Meksyk
Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2003)
La Día de los Muertos (Dzień Zmarłych) obchodzony jest przez rdzenną społeczność Meksyku jako święto zmarłych krewnych i bliskich, którzy tego dnia na krótką chwilę powracają na Ziemię. Uroczystości mają miejsce każdego roku pod koniec października i na początku listopada. Jest to także czas zakończenia rocznego cyklu uprawy kukurydzy, która jest podstawowym ziarnem uprawianym w tym kraju. Rodziny umożliwiają duszom zmarłych powrót na Ziemię, kładąc płatki kwiatów, świece i ofiarne dary wzdłuż ścieżki prowadzącej z cmentarza do domów. Ulubione dania zmarłych są starannie przygotowywane i układane wokół domowej kapliczki oraz przy grobie, obok kwiatów i charakterystycznych wyrobów rękodzieła artystycznego, takich jak papierowe wycinanki. Wszystkie elementy przygotowań traktowane są z niezwykłą powagą, ponieważ wierzy się, że umarli potrafią przynieść swoim rodzinom dobrobyt (np. obfity plon kukurydzy) lub sprowadzić na nie nieszczęście (chorobę, wypadki, problemy finansowe), w zależności od tego, jak przeprowadzone zostaną obrzędy Dnia Zmarłych. Umarli dzielą się na kilka kategorii, w zależności od przyczyny śmierci, wieku, płci, a w niektórych przypadkach zawodu. Zgodnie z tymi kategoriami, dla każdej zmarłej osoby wyznaczany jest osobno szczególny dzień kultu. Będąca ważnym wyznacznikiem duchowego i artystycznego bogactwa, uroczystość Dnia Zmarłych ma duże znaczenie w codziennym funkcjonowaniu społeczności lokalnych, przydając życiu i śmierci szczególny wymiar filozoficzny. Połączenie przedhiszpańskich obrzędów religijnych i świąt katolickich zbliża dwa odmienne wszechświaty, umożliwiając kulturowy synkretyzm pomiędzy miejscowym, pierwotnym sposobem myślenia a ideologicznym systemem przywiezionym do Meksyku przez Europejczyków w XVI wieku. Coroczne spotkanie autochtonicznej ludności z jej przodkami pełni również funkcję społeczną, potwierdzając rolę jednostki w społeczeństwie. Przyczynia się również do umocnienia politycznego i społecznego statusu społeczności lokalnych Meksyku, walczących o zachowanie swojej kulturowej różnorodności.
© 2008 tłumaczenia na język polski: Polski Komitet ds. UNESCO
Los Parachicos w tradycyjnym styczniowym święcie w Chiapa de Zorzo
Kraj(e) członkowski(e): Meksyk
Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.
Wielkie tradycyjne święto odbywa się co roku od 4 do 23 stycznia w Chiapa de Corzo w Meksyku. Święto, połączone z muzyką, tańcem, rękodziełem, kuchnią, uroczystościami religijnymi i zabawą, organizowane jest ku czci Chrystusa z Esquipulas i dwóch katolickich świętych, św. Antoniego Abbota i otoczonego szczególnym kultem św. Sebastiana. Tańce los Parachicos (termin oznacza zarówno tancerzy, jak i taniec) są uważane za wspólną ofiarę składaną świętym. Rozpoczynają się rano i kończą w nocy: tancerze idą przez całe miasto z posągami świętych, zatrzymując się w różnych miejscach związanych z kultem religijnym. Każdy z tancerzy nosi rzeźbioną maskę z drewna zwieńczoną nakryciem głowy, kapę, haftowany szal i różnobarwne wstążki; gra na chinchines (marakasach). Tancerzy prowadzi Szef, który nosi maskę o surowym wyrazie twarzy, gitarę i bat, grając na flecie przy akompaniamencie jednego lub dwóch bębnów. W czasie tańca intonuje się pieśni pochwalne, na które los Parachicos odpowiadają klaskaniem. Nauka tańca odbywa się na miejscu, gdyż dzieci starają się naśladować dorosłych tancerzy. Technika wytwarzania masek jest przekazywana z pokolenia na pokolenie, począwszy od odpowiedniego ścięcia drzewa i wysuszenia drewna aż po rzeźbienie i dekorowanie maski. Taniec los Parachicos w czasie Fiesta Grande obejmuje wszystkie sfery lokalnego życia, sprzyjając wzajemnemu poszanowaniu między społecznościami, grupami i jednostkami.
©2010 tłumaczenia na język polski: Polski Komitet ds. UNESCO
Pirekua, tradycyjna pieśń społeczności P’urhépecha
Kraj(e) członkowski: Meksyk
Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.
Pirekua jest rodzajem tradycyjnej muzyki autochtonicznej społeczności P’urhépecha w stanie Michoacán w Meksyku, wykonywanej zarówno przez mężczyzn, jak i przez kobiety. Muzyka jest mieszanką różnych stylów wywodzących się ze źródeł afrykańskich, europejskich i autochtonicznych amerykańskich. Ma regionalne odmiany występujące w 30 na 165 wspólnot P’urhépecha. Na ogół śpiew odznacza się powolnym rytmem. Muzyka może być wykonywana również bez wokalu przy wykorzystaniu różnych rytmów: sones (3/8) i abajenos (6/8). Jest interpretowana solowo, w duecie lub w trio, albo też przy akompaniamencie zespołów wokalnych, orkiestr na instrumenty smyczkowe i mieszane (z instrumentami dętymi). Los pireriechas (pieśniarze i wykonawcy Pirekua) są znani ze zdolności do improwizowania i interpretacji najstarszych śpiewów. Teksty obejmują szeroki wachlarz tematów, począwszy od wydarzeń historycznych po religię, sprawy społeczne, politykę i miłość, poruszanych przy użyciu symboli. Śpiew jest sposobem na nawiązanie prawdziwego dialogu między rodzinami i społecznościami, sprzyjając ustanawianiu i zacieśnianiu więzów. Wykonawcy Pirekua bywają również mediatorami społecznymi, wykorzystując śpiew dla wyrażenia uczuć i komunikowania ważnych wydarzeń. Pirekua jest tradycją przekazywaną ustnie z pokolenia na pokolenie, która zachowała charakter żywej ekspresji, jest wyznacznikiem tożsamości i środkiem komunikacji artystycznej dla liczącej ponad 100 tysięcy osób społeczności P’urhépechá.
©2010 tłumaczenia na język polski: Polski Komitet ds. UNESCO
Tradycyjna kuchnia meksykańska jako pradawna, żywa kultura wspólnotowa, według wzoru z Michoacán
Kraj(e) członkowski(e): Meksyk
Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.
Tradycyjna kuchnia meksykańska stanowi całościowy model, obejmujący metody uprawy roli, obrzędy, przekazywane od wieków umiejętności, sposoby przyrządzania potraw, zwyczaje i pradawne działania wspólnotowe. Jego funkcjonowanie możliwe jest dzięki zbiorowemu uczestnictwu społeczności w całym tradycyjnym łańcuchu żywieniowym, od siewów po zbiory, poprzez przygotowywanie potraw i degustację. Podstawę systemu stanowią kukurydza, fasola i papryczki chili, a także unikalne metody uprawy roli, takie jak milpa (kukurydza i inne rośliny są uprawiane rotacyjnie na spalenisku) i chinampa (sztuczne wyspowe uprawy w strefie jezior), procesy przyrządzania potraw, takie jak łuskanie kukurydzy w wodzie wapiennej w celu podniesienia jej wartości odżywczych oraz narzędzia, takie jak kamień młyński i kamienny moździerz. Dodatkami do podstawowych produktów spożywczych są składniki rodzime: różne odmiany pomidorów, roślin z rodziny dyniowatych, awokado, kakao i wanilia. Kuchnia meksykańska jest bardzo wypracowana i pełna symboliki. Spożywane na co dzień tortille i tamales, sporządzane na bazie kukurydzy, są nieodłączną częścią obrzędów ofiarnych w Dniu Zmarłych. W stanie Michoacán i całym Meksyku kobiety - kucharze i inne osoby zajmujące się rozwojem upraw i tradycjami kulinarnymi zrzeszają się we wspólnoty zawodowe. Ich wiedza i umiejętności są wyrazem tożsamości wspólnoty, umacniają więzy społeczne i tożsamość – narodową, regionalną i lokalną. Działalność na tym polu w stanie Michoacán podkreśla również znaczenie tradycyjnej kuchni dla zrównoważonego rozwoju.
©2010 tłumaczenia na język polski: Polski Komitet ds. UNESCO