jesteś tu: Strona główna » Kultura » Dziedzictwo kulturowe » Dziedzictwo niematerialne » Listy Dziedzictwa Niematerialnego » Azja i Oceania

Chiny

„Opera Kun Qu”
Kraj(e) członkowski(e): Chiny

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2001)

Opera Kun Qu jest jedną z najstarszych form opery wciąż wystawianych w Chinach. Jej początki sięgają panowania dynastii Ming (XIV – XVII wiek). Wyróżniająca się wirtuozerią rytmicznych schematów (changqiang), Kun Qu wywarła dominujący wpływ na wszystkie nowsze formy opery w Chinach, opery seczuańskiej i pekińskiej. Charakterystyczna konstrukcja z wiodącą melodią (kunqiang) i dynamicznym układem scenicznym oraz charakterystyczna obsada z głównymi rolami młodego mężczyzny i młodej kobiety, z rolami komediowymi oraz rolą starego człowieka, zostały również zapożyczone przez inne formy opery. W ten sposób „Pawilon Piwonii” czy „Sala Długowieczności” weszły na stałe do repertuaru klasycznego. Kun Qu, stanowiące połączenie śpiewu, recytacji, tańca oraz ruchu ciała, odgrywa kluczową rolę w kształceniu aktorów i pieśniarzy Opery Pekińskiej. Akompaniament wykonywany jest na instrumentach strunowych, dętych i perkusyjnych. Istnieją dwa główne typy kroków tanecznych oraz nieprzebrana różnorodność ruchów ciała wyrażających konkretne emocje. Ryzyko zaniknięciaOpera Kun Qu, wymagająca od publiczności wysokiego poziomu wiedzy, zaczęła tracić na znaczeniu od XVIII wieku. Obecnie staje w obliczu konkurencji ze strony kultury masowej i braku zainteresowania wśród młodych ludzi. Spośród 400 arii operowych, śpiewanych regularnie podczas spektakli jeszcze w połowie XX wieku, tylko kilkadziesiąt jest wciąż wykonywanych.

„Sztuka muzyki guqin”
Kraj(e) członkowski(e): Chiny

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2003)

Chińska cytra nazywana guqin, znana od 3000 lat, jest najważniejszym instrumentem solowym reprezentującym chińską tradycję muzyczną. Jak świadczą wczesnoliterackie źródła oraz odkrycia archeologiczne, ten starożytny instrument stanowi nieodłączną część chińskiej tradycji kulturowej, jak również intelektualnej historii tego kraju, szczególnie z czasów panowania dynastii Han. Gra na guqin rozwinęła się jako elitarna forma sztuki uprawiana przez arystokratów i uczonych w zaciszu domowym, dla własnej przyjemności. Nigdy nie zamierzano nadawać jej charakteru publicznych występów. Co więcej, guqin był jedną z czterech sztuk – obok kaligrafii, malarstwa i starożytnej formy szachów, którą chińscy uczeni mieli obowiązek opanować. Zgodnie z tradycją, wymaganych jest 20 lat praktyki, aby osiągnąć biegłość gry na tym instrumencie. Sztuka guqin łączy szeroki repertuar wytwornych melodii i technik wykonawczych ze złożoną symboliką i unikalnym systemem zapisu nutowego. Guqin ma 7 strun i 13 wyraźnych pozycji tonowych. Poprzez łączenie strun na 10 różnych sposobów, gracze mogą uzyskać czterooktawowy zasięg dźwięków. Trzy podstawowe techniki grania są znane jako san (otwarta struna), an (wstrzymana struna) oraz fan (harmonika). Grając san, muzyk szarpie prawą ręka struny – pojedyncze lub kilka na raz – by uzyskać mocne, czyste dźwięki, akcentujące ważny fragment utworu. Grając fan, palce lewej ręki dotykają lekko strun w miejscach oznaczonych na instrumencie, natomiast prawa ręka trąca struny, wydobywając z nich lekki, płynny dźwięk. An jest również grane obiema rękami: prawa trąca strunę, którą lewa mocno uciska. Może ona również ślizgać się po kolejnych strunach wydobywając z instrumentu ekspresyjne, wibrujące dźwięki.

Sztuka „Ujgur Muqam” w regionie Xinjiang
Kraj(e) członkowski(e): Chiny

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2005)

Xinjiang-Ujgur Muqam jest ogólnym terminem określającym różne praktyki Muqam wśród społeczności Ujgur, tworzącej jedną z największych mniejszości etnicznych w Republice Chin. W historii region Xinjiang podlegał licznym wpływom kulturowym, zarówno wschodnim, jak i zachodnim, ze względu na swoje położenie na szlaku jedwabnym. Ujgur Muqam z regionu Xinjiang to zbiór piosenek, tańców, muzyki ludowej i klasycznej. Cechuje go zróżnicowanie treści, stylów tanecznych i muzycznych oraz wykorzystywanych instrumentów. Piosenki różnią się rymem oraz rytmem, bywają wykonywane solo lub w grupach. Treść pieśni stanowią nie tylko ballady ludowe, ale również poematy pisane przez klasycznych mistrzów Ujgur. Dzięki temu cechuje je różnorodność stylów i form, od poezji po ludową narrację i przypowieść. Popularne tematy to pochwała miłości, rozważania o życiu, historia oraz współczesne problemy społeczności Ujgur. Muzyka Ujgur Muqam pełna jest odniesień do tradycji kulturowej nizinnych środkowych Chin. W zespołach Muqam wiodące instrumenty, nazywane Satar lub Aijak, wykonywane są z miejscowych materiałów, ale różnią się rodzajem (mogą być smyczkowe, szarpane lub dęte). Na umiejętności taneczne składają się nietypowe kroki, rytmy oraz figury taneczne, wymagające np. trzymania kwiatów w ustach, noszenia naczynia na głowie lub naśladowania ruchów zwierząt w tańcach solowych. W ramach Ujgur Muqam rozwinęły się cztery główne style regionalne, noszące nazwy Dwanaście Muqam, Dolan Muqam, Turpan Muqam i Hami Muqam. Obecnie uroczystości publiczne, takie jak meshrep i bezme, których każdy uczestnik bierze również udział w Muqam, organizowane są znacznie rzadziej. Odpowiedzialność za przekazywanie tradycji nowym generacjom spadła niemal całkowicie na barki artystów ludowych, a zainteresowanie Muqam wśród młodych ludzi stopniowo zanika. Niektóre rodzaje widowisk Muqam nie są już wystawiane, w szczególności Dwanaście Muqam, na które składa się ponad 300 sztuk trwających w sumie ponad 20 godzin.

Meshrep
Kraj(e) członkowski(e): Chiny

Wpis na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego wymagającego pilnej ochrony 2010.

Wśród Ujgurów zamieszkujących głównie Region Autonomiczny Xinjiang-Ujgur, uroczystości Meshrep stanowią jeden z ważniejszych nośników ich tradycji kulturowych. Pełne uroczystości obejmują bogaty zbiór tradycyjnych zwyczajów i widowisk scenicznych, takich jak występy muzyczne, taniec, przedstawienia teatralne, występy akrobatyczne, ustne przekazy literatury, praktyki związane z przyrządzaniem i spożywaniem potraw oraz gry. Główna uwaga skupia się na ujgurskich praktykach Muqam obejmujących piosenki, taniec i widowiska. Tradycje Meshrep pełnią funkcję zarówno „sali sądowej ”, gdzie gospodarz pośredniczy w rozwiązywaniu sporów i dba o utrzymanie standardów moralnych oraz „klasy lekcyjnej”, gdzie miejscowa ludność poznaje tradycyjne zwyczaje. Są one przekazywane głównie przez gospodarzy, którzy rozumieją te zwyczaje i ich kulturowe konotacje, przez znakomitych wykonawców, a także przez uczestniczących w tych uroczystościach Ujgurów. Pojawia się jednak wiele okoliczności zagrażających zachowaniu tych tradycji, wśród nich zmiany społeczne wynikające z urbanizacji i industrializacji, wpływy kultur narodowych i obcych oraz migracje młodych Ujgurów do pracy w miastach. Obecność tych praktyk oraz ilość ich uczestników stopniowo maleje, a liczba osób, które rozumieją tradycyjne reguły i bogactwo treści tych wydarzeń to już nie setki, a dziesiątki.

Technologia budowania wodoszczelnych przedziałów w chińskich dżonkach
Kraj(e) członkowski(e): Chiny

Wpis na Listę Dziedzictwa Niematerialnego wymagającego pilnej ochrony 2010.

Wywodząca się z prowincji Fujian w południowych Chinach technologia stosowana w kadłubach chińskich dżonek umożliwia konstruowanie statków oceanicznych zaopatrzonych w wodoszczelne przedziały. Takie przegrody pozwalają utrzymać statek na powierzchni i zapobiegają przepuszczaniu wody do innych kabin w przypadku uszkodzenia jednego lub kilku pomieszczeń. Dżonki budowane są głównie z drewna kamforowca, sosny i jodły przy użyciu tradycyjnych narzędzi stolarskich. Kluczowe dla tej metody konstrukcji jest zastosowanie wręgów w kadłubie statku i uszczelnienie łączeń między deskami za pomocą włókien ramii, wapna i oleju tungowego. Prace konstrukcyjne prowadzone są pod kierunkiem wykwalifikowanego rzemieślnika, nadzorującego pracę całego zespołu. Lokalne społeczności wspierają te działania, organizując uroczystości z modlitwami o pokój i bezpieczeństwo podczas budowy i wodowania statku. Umiejętności i metody konstruowania wodoszczelnych przedziałów przekazywane są ustnie przez mistrzów tego rzemiosła uczniom. Spadek zapotrzebowania na chińskie drewniane dżonki, zastępowane statkami o stalowych kadłubach powoduje, że pozostało obecnie tylko trzech mistrzów biegle posługujących się tą technologią. Deficyt surowców podnosi także koszty budowy i w efekcie tradycyjne umiejętności są coraz rzadziej przekazywane następcom, a mistrzowie tej specjalności zmuszeni są szukać innych zajęć.

Chińska technika druku z zastosowaniem drewnianych ruchomych czcionek
Kraj(e) członkowski(e): Chiny

Wpisany na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego wymagającego pilnej ochrony 2010.

Jedna z najstarszych na świecie technik druku przy użyciu drewnianych ruchomych czcionek zachowała się w powiecie Rui w prowincji Zhejiang, gdzie stosowana jest do sporządzania i drukowania genealogii rodów. Mężczyźni są przyuczani do kreślenia i wycinania chińskich znaków, umieszczanych następnie na matrycy i drukowanych. To zadanie wymaga bogatej wiedzy historycznej i doskonałej znajomości klasycznej chińskiej gramatyki. Kobiety zajmują się cięciem papieru i oprawą wydrukowanych genealogii. Ruchome znaki mogą być używane wielokrotnie do montowania kolejnych matryc. W ciągu roku rzemieślnicy gromadzą komplety drewnianych znaków i narzędzi drukarskich w hali przodków lokalnej społeczności, gdzie ręcznie składają tekst i drukują genealogie. Ukończeniu prac towarzyszy uroczystość, w trakcie której zecerzy umieszczają tekst w zamkniętych pudełkach, by zapewnić mu bezpieczne przechowywanie. Techniki druku za pomocą drewnianych ruchomych czcionek są przekazywane w ramach rodziny ustnie, z pokolenia na pokolenie i w sposób nieformalny. Gwałtowny spadek liczby rzemieślników posługujących się tą technologią spowodowany jest koniecznością odbywania intensywnych szkoleń, potrzebnych do opanowania tych umiejętności, niskim poziomem dochodowości tego zajęcia, upowszechnieniem technologii druku komputerowego, a także malejącym zainteresowaniem sporządzaniem genealogii rodów. Obecnie pozostało tylko 11 osób w wieku powyżej 50 lat, które opanowały umiejętność posługiwania się całym zestawem technik drukowania. Te tradycyjne zwyczaje, jeśli nie będą chronione, wkrótce zanikną.

Akupunktura i moksoterapia w tradycyjnej chińskiej medycynie
Kraj(e) członkowski(e): Chiny

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.

Akupunktura i moksoterapia to dziedziny tradycyjnej chińskiej medycyny szeroko stosowane zarówno w Chinach i regionie Azji południowo-wschodniej, jak też w Europie i obu Amerykach. Według teorii akupunktury i moksoterapii, ciało ludzkie funkcjonuje jako mały wszechświat połączony kanałami, a fizyczne stymulowanie tych kanałów pobudza funkcje samoregulacji ludzkiego ciała i przywraca pacjentowi zdrowie. Stymulacja opiera się na stosowaniu tlącego się zioła moksy lub wprowadzaniu igieł w określone punkty kanalików w celu przywrócenia równowagi przepływu energii oraz w profilaktyce i leczeniu chorób. W akupunkturze igły są dobierane odpowiednio do stanu fizycznego pacjenta i używane do nakłuwania i stymulowania wybranych punktów. Zabiegi moksoterapii mogą być bezpośrednie lub pośrednie, w zależności od tego, czy stożek moksy umieszczany jest bezpośrednio na ciele pacjenta, czy też stymulacja termiczna wybranej powierzchni wykonywana jest z pewnej odległości, a pałeczki moksy przybliżane są do określonego punktu ciała. Stożki i pałeczki moksy sporządza się z suszonych liści bylicy pospolitej. Zasady akupunktury i moksoterapii objaśniane są ustnie i demonstrowane w relacji mistrz-uczeń lub wśród członków danego rodu. Obecnie tajniki akupunktury i moksoterapii są również przekazywane w ramach formalnej edukacji uniwersyteckiej.

Opera pekińska
Kraj(e) członkowski(e): Chiny

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.

Opera pekińska jest formą sztuki scenicznej obejmującą śpiew, recytacje, występy sceniczne i sztuki walki. Choć jest wykonywana w całych Chinach, przedstawienia koncentrują się w Pekinie, Tianjinie i Szanghaju. Śpiew i recytacje wykonywane są przede wszystkim w dialekcie pekińskim, a libretta układane są zgodnie z ustalonymi kanonami, kładącymi nacisk na rym i rytm. Przedstawienia odtwarzają wydarzenia historyczne, opowiadają o polityce, społeczeństwie i życiu codziennym, mając za zadanie uczyć i bawić. Muzyka w operze pekińskiej pełni kluczową rolę w budowaniu tempa przedstawienia, szczególnego nastroju, kształtowaniu postaci i prowadzeniu wątku opowieści. W „muzyce cywilnej” dominują instrumenty strunowe i dęte, takie jak wysoki i piskliwy jinghu oraz flet dizi, podczas gdy w „muzyce wojskowej” wyeksponowane są instrumenty perkusyjne, takie jak bangu lub daluo. Interpretację cechuje sformalizowany i symboliczny styl, narzucający aktorom i aktorkom określoną choreografię ruchu rąk, oczu, tułowia i stóp. Tradycyjnie dekoracje i rekwizyty sceniczne są ograniczone do minimum. Kostiumy aktorów wyróżniają się krzykliwymi kolorami, a przesadny makijaż twarzy, dzięki symbolom, kolorom i wzorom, obrazuje osobowość postaci i cechy społeczne. Tradycje opery pekińskiej są przekazywane drogą nauki przez mistrza uczniom; w jej trakcie adepci tej sztuki obserwując i naśladując zdobywają podstawowe umiejętności. Opera pekińska jest uważana za wyraz ideału estetycznego opery w tradycyjnym chińskim społeczeństwie i pozostaje szeroko rozpoznawalnym elementem dziedzictwa kulturowego kraju.