jesteś tu: Strona główna » Kultura » Dziedzictwo kulturowe » Dziedzictwo niematerialne » Listy Dziedzictwa Niematerialnego » Azja i Oceania

Indonezja

„Teatr lalek Wajang”
Kraj(e) członkowski(e): Indonezja

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2003)

Znana z misternie wykonanych lalek i złożonych stylów muzycznych, ta dawna forma opowiadania historii wywodzi się z indonezyjskiej wyspy Jawa. Przez dziesięć wieków wajang rozwijał się zarówno na dworach królewskich Jawy i Bali, jak też na wsiach. Obecnie jest wystawiany także na wyspach Lombok, Madura, Sumatra i Borneo, gdzie rozwinęły się lokalne style przedstawień i akompaniamentu muzycznego. Przedstawienia wajang robią silne wrażenie głównie dzięki samym lalkom. Zrobione ręcznie, wyraźnie różnią się między sobą wielkością, kształtem i stylem wykonania, jednak przeważają wśród nich dwa podstawowe typy: trójwymiarowa drewniana lalka (wajang klitik lub golèk) oraz płaska skórzana lalka – cień (wajang kulit) poruszana na tle podświetlanego ekranu. Oba typy lalek mają stylizowane kostiumy i ruchome części ciała. Mistrz lalkarz (dalang) delikatnie porusza rękami lalki za pomocą przymocowanych do niej cienkich patyczków. Dla zwiększenia dramaturgii pieśniarze i muzycy grają skomplikowane melodie na instrumentach z brązu i bębnach ze skóry dzikich zwierząt. W przeszłości lalkarze byli uważani za ludzi wysoko wykształconych, ekspertów w dziedzinie literatury, którzy poprzez swoją sztukę przekazują wartości filozoficzne, moralne i estetyczne. Słowa i czyny bohaterów komediowych, uosabiających „zwykłego człowieka”, służyły jako akceptowany środek wyrażania krytyki na temat drażliwych kwestii społecznych i politycznych. Uważa się, że ta szczególna rola teatru wajang mogła przyczynić się do jego przetrwania przez wieki. W opowiadaniach wajang występują bohaterowie zapożyczeni z lokalnych mitów i dawnych hinduskich eposów, a bohaterowie znanych perskich opowiadań odgrywają ważną rolę w charakterystycznych stylach narracyjnych, które rozwinęły się na Jawie i Lombok. Repertuar i techniki przedstawień były przekazywane ustnie wewnątrz nieformalnych rodzinnych kręgów lalkarzy, muzyków i rękodzielników wykonujących lalki. Do dzisiejszego dnia od mistrzów lalkarzy oczekuje się zdolności zapamiętania ogromnego repertuaru opowiadań oraz umiejętności recytowania w sposób dowcipny i kreatywny archaicznych fragmentów narracji i pieśni poetyckich.

Indonezyjski Kris
Kraj(e) członkowski(e): Indonezja

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2005)

Kris albo keris to pochodzący z Indonezji charakterystyczny, asymetryczny sztylet, jednocześnie broń i przedmiot kultowy. Kris postrzegany jest jako przedmiot posiadający magiczną moc. Najstarsze znane sztylety kris pochodzą z dziesiątego wieku, prawdopodobnie z Jawy, skąd rozprzestrzeniły się na tereny całej Azji Południowo-Wschodniej. Krisy mają na ogół wąskie klingi zakończone szeroką asymetryczną rękojeścią. Pochwa wykonana jest zazwyczaj z drewna, chociaż często spotyka się egzemplarze wykonane z kości słoniowej lub nawet złota. Na wartość artystyczną sztyletu indonezyjskiego składa się dhapur (kształt i deseń klingi, występujące w 40 odmianach), pamor (wzór ozdoby ze stopu metalu, spotykanej w około 120 wariantach) i tangguh odnoszący się do wieku i miejsca pochodzenia sztyletu. Płatnerz, czyli empu, wykonuje klingę z warstw różnych rud żelaza i niklu. Najwyższej jakości klingi krisów zbudowane są z kilkunastu lub kilkuset warstw metalu ułożonych z najwyższą precyzją. Wykonujący je empu to cieszący się niezwykłym prestiżem rzemieślnicy, na ogół posiadający rozległą wiedzę z dziedziny literatury, historii, a także okultyzmu. Krisy, noszone zarówno codziennie, jak i przy specjalnych okazjach, tak przez mężczyzn jak i kobiety, stanowią rodzaj rodzinnych skarbów, przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Przez wieki urosło wokół nich także wiele mitów. Sztylety te używane są jako talizmany o magicznej mocy, broń, święte pamiątki rodzinne, wyposażenie pomocnicze gwardii królewskiej, akcesoria strojów odświętnych, a także wyróżniki statusu społecznego i symbole bohaterstwa.

W ostatnich kilku dekadach kris utracił wiele ze swojego społecznego znaczenia. Chociaż na wielu indonezyjskich wyspach wciąż można spotkać płatnerzy empu, wytwarzających najwyższej klasy sztylety według tradycyjnych reguł rzemiosła, to jednak ich liczba dramatycznie maleje i coraz trudniej znaleźć następców, którym można byłoby tę specjalistyczną wiedzę przekazać.

Angklung – instrument muzyczny
Kraj(e) członkowski(e): Indonezja

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.

Angklung jest indonezyjskim instrumentem muzycznym składającym się z dwóch lub czterech łodyg bambusowych w kształcie tub, osadzonych w bambusowej ramie i powiązanych sznurem z pędów ratanu. Łodygi są starannie strugane i wycinane przez mistrzów rzemiosła tak, by wytwarzały określone dźwięki podczas potrząsania lub uderzania w bambusową ramę. Każdy angklung wydaje z siebie jeden dźwięk lub akord, zatem do wykonania melodii niezbędna jest współpraca kilku muzyków. Tradycyjnie w angklungu stosowano pentatonikę, do czasu gdy w 1938 roku muzyk Dang Soetigna zapoczątkował stosowanie skali diatonicznej; takie instrumenty znane są jako angklung padaeng. Angklung jest ściśle związany z tradycyjnymi zwyczajami, artystyczną i kulturową tożsamością Indonezji i jest używany podczas uroczystości związanych z sadzeniem ryżu, żniwami czy obrzezaniem. Specjalny czarny bambus służący do wytwarzania angklungów jest wycinany w ciągu dwóch tygodni w roku, kiedy słychać śpiew cykad. Taki bambus jest ścinany co najmniej na wysokości trzech pierścieni nad ziemią, aby pozwolić na dalsze rozrastanie się korzeni. Wiedza na temat angklungu przekazywana jest ustnie z pokolenia na pokolenie, a także coraz częściej w placówkach edukacyjnych. W związku ze specyfiką instrumentu, polegającą na współdziałaniu kilku muzyków, gra na angklungu sprzyja rozwojowi współpracy i wzajemnego szacunku między muzykami, uczy dyscypliny, odpowiedzialności, koncentracji, rozwija wyobraźnię i pamięć, a także wrażliwość artystyczną i muzyczną.