jesteś tu: Strona główna » Kultura » Dziedzictwo kulturowe » Dziedzictwo niematerialne » Listy Dziedzictwa Niematerialnego » Azja i Oceania

Japonia

„Teatr nogaku”
Kraj(e) członkowski(e): Japonia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2001)

Teatr nogaku rozwinął się w XIV i XV wieku, choć właściwie pochodzi z VIII wieku, gdy sangaku (sto sztuk) przywędrowało z Chin do Japonii. Na sangaku składały się różnego typu przedstawienia, zawierające popisy akrobatyczne, pieśni i tańce, jak również skecze komediowe. Z biegiem czasu teatr ten coraz bardziej przystosowywał się do kontekstu społecznego, asymilując inne tradycyjne formy sztuki. Obecnie nogaku jest główną formą teatru japońskiego, która wywarła wpływ na teatr lalki i kabuki. Sztuki nogaku są często oparte na opowiadaniach zaczerpniętych z literatury tradycyjnej, zaś w przedstawieniu, składającym się głównie z tańca, wykorzystywane są maski, kostiumy i rozmaite rekwizyty. W istocie teatr ten wymaga wysokich umiejętności aktorskich i muzycznych. Nogaku to połączenie dwóch typów teatru: no i kjogen, wystawianych w tej samej przestrzeni scenicznej. Scena wcina się w widownię i jest połączona pomostem z salą lustrzaną za kulisami. W no emocje są pokazywane poprzez mocno wystudiowane konwencjonalne gesty. Bohater jest często nadprzyrodzoną istotą, która przybiera postać ludzką, by przed zniknięciem ze sceny opowiedzieć historię. Maski charakterystyczne dla no są używane dla roli duchów i kobiet, dzieci oraz starszych ludzi. Kjogen wywodzi się z komediowych sztuk sangaku i jest oparty na dialogu, ze sporadycznym wykorzystaniem masek. Tekst jest napisany w średniowiecznym języku przekazywanym ustnie i zawiera bardzo żywy opis zwykłych ludzi tamtych czasów (od XII do XVI wieku).

„Teatr lalek ningyo joruri bunraku”, 2003
Kraj(e) członkowski(e): Japonia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2003)

Teatr lalek ningyo joruri bunraku, zaliczający się wraz z no i kabuki do czołówki tradycyjnej japońskiej sztuki scenicznej, jest połączeniem śpiewanej narracji, instrumentalnego akompaniamentu i teatru lalkowego. Ta forma teatralna powstała we wczesnym okresie Edo (około 1600 roku), gdy lalkarstwo zaczęto łączyć z popularnym w XV wieku gatunkiem narracji, joruri. Fabuła opowiadana w ningyo joruri, jak zwano tę nową formę, pochodziła z dwóch głównych źródeł: sztuk historycznych, osadzonych w czasach feudalnych (jidaimono) oraz współczesnych dramatów zgłębiających konflikty pomiędzy sercem i obowiązkiem społecznym (sewamono). W połowie XVII wieku w licznych stałych teatrach komercyjnych odbywały się głównie przedstawienia lalkarskie i kabuki, a do połowy XVIII wieku ukształtował się charakterystyczny styl sceniczny, ningyo joruri. Na scenie trzech lalkarzy widocznych dla publiczności kieruje zza parawanu, sięgającego im do pasa, lalkami o ruchomych częściach ciała. Z wysuniętej podwyższonej platformy (yuka) narrator (tayu) relacjonuje akcję, dla której tło stanowi gra na starożytnej trzystrunowej lutni szamisen. Tayu opisuje wszystkich bohaterów, zarówno mężczyzn, jak i kobiety, imitując kolejno ich głosy i intonacje i w ten sposób dopasowując swój występ do poszczególnych ról i sytuacji. Mimo, że tayu „czyta” napisany tekst, w przedstawieniu pozostaje dużo miejsca na improwizację. Precyzyjne zgranie w czasie ruchów wszystkich trzech lalkarzy jest niezbędne dla uzyskania efektu realizmu w gestach i pozach lalek. Robiące ogromne wrażenie lalki o indywidualnych wyrazach twarzy, ubrane w kunsztowne kostiumy, są misternie wyrzeźbione przez artystów lalkarzy. Gatunek przyjął swoją obecną pełną nazwę ningyo joruri bunraku pod koniec XIX wieku (Bunrakuza był wiodącym teatrem tego okresu).

Kabuki
Kraj(e) członkowski(e): Japonia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2005)

Kabuki jest tradycyjną formą teatru japońskiego, która zrodziła się na początku XVII wieku i była szczególnie popularna wśród ludności miejskiej. Początkowo aktorami byli zarówno kobiety jak i mężczyźni, jednak z czasem tylko mężczyźni mieli prawo występować w sztukach kabuki. Aktorzy specjalizujący się w rolach kobiecych zwani było onnagata. Pozostałe typy aktorów to aragato (styl twardy) oraz wagato (styl miękki). Tematyka kabuki to głównie wydarzenia historyczne oraz moralne konflikty między zakochanymi bohaterami. Aktorzy mówią monotonnym głosem, a towarzyszy im muzyka tradycyjnych japońskich instrumentów. Scena wyposażona jest w kilka gadżetów, takich jak system zapadni dzięki którym aktorzy znikają i pojawiają się niespodziewanie na scenie. Kolejnym charakterystycznym elementem sztuk kabuki jest kładka wychodząca ze sceny w kierunku widowni. Ważnymi elementami sztuki kabuki są: własna szczegółowa muzyka; scena, system zapadni i mechanizmów; unikalna gra aktorów; język i sposób grania aktorów, którzy przyjmują obrazkowe pozy podkreślające charakter bohaterów. Specjalny sposób malowania twarzy aktorów zwany jest Keshô i jego przejrzystość/wyrazistość pozwala na łatwe odczytanie charakteru bohatera osobom nie związanym ze sztuką. Po 1868 roku, kiedy Japonia otworzyła się na Zachód, aktorzy starali się zyskać na popularności wśród klas wyższych wprowadzając nowoczesne elementy do tradycyjnego stylu Kabuki. Współcześnie Kabuki jest najpopularniejszym tradycyjnym dramatem w Japonii.

Kumiodori - tradycyjny teatr muzyczny na wyspie Okinawa
Kraj(e) członkowski(e): Japonia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.

Kumiodori to japońskie występy sceniczne odbywające się na wyspie Okinawa. Opierające się na tradycyjnej muzyce i tańcu z tego regionu, Kumiodori łączą w sobie takie formy jak Nogaku lub Kabuki, pochodzące z innych rejonów Japonii, a także gatunki wywodzące się z Chin. Przedstawienia Kumiodori prezentują lokalne wydarzenia historyczne lub legendy przy akompaniamencie tradycyjnego instrumentu trzystrunowego. Frazy wypowiadane w dawnym języku wyspy Okinawa cechuje szczególny rytm, oparty na tradycyjnej poezji i charakterystyczna intonacja skali Ryukyu. Ruchy wykonywane przez artystów przypominają poruszanie się pytona w tradycyjnych obrzędach starożytnej Okinawy. Wszystkie role wykonywane są przez mężczyzn, a specyficzne techniki Okinawy są widoczne w sposobach układania włosów, kostiumach i dekoracjach sceny. Potrzeba utrwalenia tego przekazu zainspirowała wykonawców Kumiodori do powołania Towarzystwa Ochrony Tradycyjnego Kumiodori, które kształci artystów, wznawia przerwane przedstawienia i organizuje cykliczne spektakle. Oprócz dzieł klasycznych, podkreślających takie wartości jak lojalność i synowskie obowiązki, przygotowywane są także nowe spektakle podejmujące współczesne tematy, z nową choreografią odwołującą się do tradycyjnego stylu Kumiodori. Teatr Kumiodori odgrywa kluczową rolę w zachowaniu dawnego słownictwa Okinawy oraz przekazywaniu dziedzictwa literatury, sztuki, historii i etyki.

Yuki-tsumugi, technika tkania jedwabnych tkanin
Kraj(e) członkowski(e): Japonia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.

Yuki-tsumugi to japońska technika tkania jedwabiu wykonywana głównie w miastach Yuki i Oyama, wzdłuż rzeki Kinu, na północ od Tokio. Region charakteryzuje się ciepłym klimatem i żyznymi glebami, zapewniając idealne warunki do rozwoju drzew morwowych i jedwabnictwa. Technika Yuki-tsumugi jest stosowana do produkcji jedwabiu pongee (nazywanego także surowym jedwabiem) – lekkiej i ciepłej tkaniny o charakterystycznej sztywności i delikatności, tradycyjnie używanej do szycia kimon. Produkcja tkaniny obejmuje kilka etapów: na przędzę snutą ręcznie z nici jedwabnej, przed farbowaniem nakładany jest deseń w trakcie jej ręcznego zwijania w motki, po czym jedwab jest tkany za pomocą krosna wyposażonego w mechanizm przeciwciągu. Nić jedwabna pozyskiwana jest z pustych lub zdeformowanych kokonów jedwabników, nienadających się do produkcji przędzy. Taki proces recyklingu w istotny sposób wspomaga lokalne wspólnoty hodowców jedwabników. Tradycyjne techniki produkcji tkanin Yuki-tsumugi są przekazywane przez członków Stowarzyszenia na rzecz Ochrony Techniki Tkania Honba Yuki-tsumugi. Stowarzyszenie jest bezpośrednio zaangażowane w utrzymywanie tradycji przędzenia, farbowania i tkania przekazywanych z pokolenia na pokolenie w ramach tych społeczności i promuje zachowanie tradycji Yuki-tsumugi poprzez wymianę umiejętności, szkolenia młodych tkaczy i praktyczne prezentacje.