Kambodża
„Balet Królewski Kambodży”
Kraj(e) członkowski(e): Kambodża
Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2003)
Znany z pełnych gracji gestów wykonywanych rękami i pięknych kostiumów, Balet Królewski Kambodży (znany także pod nazwą Klasyczny Taniec Khmerski) jest od ponad tysiąca lat kojarzony ściśle z dworem Khmerskim. Występy tradycyjnie towarzyszyły uroczystościom królewskim i obchodom takim jak koronacje, śluby, pogrzeby lub khmerskie święta. Ta forma sztuki, której ledwie udało się uniknąć unicestwienia w latach 70. XX wieku, jest wysoce ceniona przez Kambodżan na całym świecie. Według legendy, balet jest równie pradawny jak sami Khmerowie. Wyrzeźbione figurki tancerzy, podobne do tych, które ozdabiają znane świątynie w Angkor, pojawiły się po raz pierwszy w IX wieku. Taniec przesycony symboliką, któremu przypisuje się znaczenie sakralne, ucieleśnia tradycyjne wartości. Jego repertuar utrwala legendy związane z pochodzeniem Khmerów i Kambodżanie od dawna uważają tę tradycję za symbol kultury khmerskiej. W klasycznym repertuarze występują cztery odmienne typy charakterów: Neang (kobieta), Neayrong (mężczyzna), Yeak (olbrzym) oraz Sva (małpa). Każdemu z nich przypisane są charakterystyczne kolory, kostiumy, makijaż, maski oraz gesty. Określone gesty i pozy, których tancerze mozolnie uczą się przez lata intensywnych ćwiczeń, przedstawiają gamę ludzkich emocji, od strachu i wściekłości do miłości i radości. Orkiestra grająca muzykę sakralną towarzyszy tańcowi, a chór żeński na bieżąco relacjonuje fabułę i zwraca uwagę na emocje pokazywane przez tancerzy. Nic dziwnego, że ci nadzwyczajni tancerze uważani byli kiedyś za posłańców królów do bogów i przodków.
© 2008 tłumaczenia na język polski: Polski Komitet ds. UNESCO
"Sbek Thom" – teatr cieni Khmerów
Kraj(e) członkowski(e): Kambodża
Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2005)
Cechą szczególną teatru cieni Khmerów, zwanego Sbek Thom, są dwumetrowe skórzano-ażurowe płaskie kukły. Powstanie Sbek Thom datowane jest na okres przed ankorski. Razem z teatrem maski oraz królewskim baletem należy do sfery sacrum. Sztuki dedykowane są bóstwom i mogą odbywać się tylko przy specjalnych okazjach trzy, cztery razy do roku, np. podczas obchodów nowego roku, urodzin króla czy oddawania czci ważnej osobie. Sztuka teatru cieni Sbek Thom znacznie ucierpiała po upadku Angkoru w ubiegłym stuleciu. Jednakże teatr ewoluował jako forma artystyczna, zachowując swój rytualny charakter. Każda z kukieł wykonywana jest z jednego kawałka skóry podczas specjalnej ceremonii. Przykładowo kukły Sziwa i Wisznu są wykonywane ze skóry krowy, która zmarła w naturalny sposób, bądź w wyniku wypadku. Proces tworzenia kukły trwa 1 dzień i towarzyszą mu szczególne rytuały. Skóry są farbowane roztworem z kory Kandaol. Artysta rysuje figurę na wypalanej skórze, wycina niepotrzebne kawałki, maluje i na samym końcu mocuje dwa drągi bambusowe, którymi będzie kukłę poruszał. Zgodnie z tradycją, przedstawienia odbywają się w nocy na świeżym powietrzu, niedaleko pagody lub pola ryżowego. Tłem jest wielka biała płachta rozwieszana pomiędzy dwoma dużymi bambusami. Z tyłu rozpalone jest ognisko, bądź współcześnie projektor, który umożliwia rzucanie cieni kukieł na białą płachtę. Animator ożywia kukły za pomocą precezyjnych ruchów tanecznych. Przedstawieniu towarzyszy orkiestra i dwóch narratorów. Przykładowo, sztuka Reamker (khmerska wersja Ramayany) trwać może nawet kilka nocy i wymaga ponad 160 kukieł. Teatr cieni Sbek Thom został niemal zniszczony w okresie represji Czerwonych Khmerów, jednak od 1979 roku sztuka przeżywa odrodzenie dzięki ocalałym artystom. Systematycznie odbudowywana jest kolekcja kukieł, gdyż większość została zniszczona podczas reżimu Czerwonych Khmerów. Istnieją już 3 grupy aktorskie teatru cienia, jednak brakuje okazji do wykonywania przedstawień oraz środków materialnych.
© 2008 tłumaczenia na język polski: Polski Komitet ds. UNESCO