Azerbejdżan
„Azerbejdżański mugam”
Kraj(e) członkowski(e): Azerbejdżan
Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2003)
Tradycyjna forma muzyczna znana w Azerbejdżanie jako mugam to precyzyjnie skonstruowana kompozycja wokalno-muzyczna, charakteryzująca się dużym stopniem improwizacji. Mugam, uważany za klasyczną muzykę Azerbejdżanu, wykorzystuje elementy melodii ludowych oraz pieśni bardów, rytmy i techniki performance’u. Można ją usłyszeć w bardzo różnych miejscach Azerbejdżanu. Ten niezwykle kunsztowny gatunek muzyczny wykonywany jest przez śpiewaka lub śpiewaczkę, występujących przy akompaniamencie muzyków grających na tradycyjnych instrumentach, takich jak: tar (11-strunowa lutnia o długiej szyjce), kemancza (4-strunowe szpiczaste skrzypce) i def (rodzaj dużego tamburyna). Ponieważ w przypadku mugam nie ma jednej określonej formy transkrypcji, różnorodne wersje są przekazywane przez mistrzów, którzy osobiście uczą studentów sztuki improwizacji, by zagwarantować wirtuozerię i różnorodność artystycznej ekspresji. Współczesne interpretacje tego gatunku odzwierciedlają różne okresy złożonej historii Azerbejdżanu, w szczególności kontakty z Persami, Ormianami i Gruzinami, jak również z Turkami. Mugam ma wspólne artystyczne cechy z irackim maquam, perskim radif i tureckim makam. W przeszłości mugam był głównie wykonywany z okazji dwóch świeckich uroczystości: azerbejdżańskiej tradycyjnej uczty weselnej (toy) lub współczesnego przyjęcia weselnego, a także podczas majles - kameralnego spotkania znawców tej sztuki w prywatnych domach. Był on również kultywowany przez członków zakonu Sufi i wykonawców dramatów religijnych, znanych jako ta’zie lub szabih. Oficjalne i nieoficjalne konkursy miały na celu rozsławienie znakomitych muzyków. Środowisko miejskie, które sprzyjało rozwojowi mugam w różnorodnych kontekstach społecznych i religijnych, nie przetrwało zmian politycznych i społecznych w XX wieku, szczególnie włączenia Azerbejdżanu do Związku Radzieckiego. W dodatku mugam straciło część swoich estetycznych i ekspresyjnych cech, głównie ze względu na wpływy zachodnie. Jest to szczególnie widoczne w sposobie, w jaki współcześni muzycy występują i przekazują swoje umiejętności młodszym pokoleniom.
© 2008 tłumaczenia na język polski: Polski Komitet ds. UNESCO
Tradycyjna azerska sztuka tkania dywanów
Kraj(e) członkowski(e): Azerbejdżan
Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.
Azerskie dywany to tradycyjne, różnych rozmiarów ręcznie wytwarzane tkaniny o gęstej fakturze i włochatej lub gładkiej powierzchni, których wzory są charakterystyczne dla różnych regionów Azerbejdżanu. Tkanie dywanów to rodzinna tradycja, przekazywana ustnie i drogą praktycznej nauki. Na wiosnę i jesienią mężczyźni strzygą owce, podczas gdy kobiety przygotowują barwniki i kołowrotki, a wiosną, latem i jesienią barwią wełnianą przędzę. Tkanie dywanów odbywa się zimą. W rozległych azerskich rodzinach zadanie to przypada kobietom: dziewczynki uczą się od matek i babć, żony od teściowych, którym asystują przy pracy. Dywan tkany jest na poziomych lub pionowych krosnach z różnokolorowej, farbowanej naturalnymi barwnikami wełny, bawełny lub jedwabiu. Do uzyskania włochatej powierzchni, służy specjalna technika tkania, polegająca na zawiązywaniu supełków z wełnianej przędzy wokół nitek osnowy. Gładką powierzchnię dywanu uzyskuje się przeplatając przez osnowę na przemian wątek tła i wątek wzoru. Odcinanie gotowego dywanu od krosna to niezwykle poważny rytuał. Tradycja tkania dywanów jest ściśle powiązana z codziennym życiem i obyczajowością lokalnych społeczności. Znajduje to odzwierciedlenie we wzorach i ich rozmieszczeniu na tkaninach. Siedząc na dywanach, dziewczyny wróżą sobie przyszłość i śpiewają tradycyjne pieśni z okazji Novruz (Nowego Roku). Dywan jest elementem umeblowania i dekoracji domu. Istnieją także specjalne dywany przeznaczone do praktyk medycznych, obrzędów weselnych, towarzyszących narodzinom dziecka czy pogrzebowych oraz dla odprawiania modlitwy.
©2010 tłumaczenia na język polski: Polski Komitet ds. UNESCO