jesteś tu: Strona główna » Kultura » Dziedzictwo kulturowe » Dziedzictwo niematerialne » Listy Dziedzictwa Niematerialnego » Europa i Ameryka Północna

Hiszpania

„Misterium w Elche”
Kraj(e) członkowski(e): Hiszpania

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2001)

Misterium w Elche jest sakralnym muzycznym dramatem o śmierci, wniebowzięciu i ukoronowaniu Najświętszej Marii Panny, odgrywanym regularnie od połowy XV wieku w Bazylice św. Marii z Elche za specjalnym pozwoleniem papieża. Misterium stało się więc żywym świadectwem europejskiego teatru religijnego, przedstawiającego średniowieczny kult oddania się Dziewicy, na który znaczny wpływ wywarły obrzędy bizantyjskie. Przedstawienie teatralne, które jest w całości śpiewane, składa się z dwóch części odgrywanych 14 i 15 sierpnia, które przedstawiają śmierć i ukoronowanie Dziewicy. Oryginalne teksty, zachowane w zbiorze z 1625 roku, napisane są w języku walenckim, z kilkoma fragmentami po łacinie. Niektóre pieśni są bez wątpienia średniowieczne i zostały napisane na jeden głos. W zbiorze występują na przemian z wielogłosowymi sekcjami renesansowymi i barokowymi. Scena podzielona jest na dwa plany: poziomy „ziemski” i pionowy „niebiański”, co jest charakterystyczne dla misteriów średniowiecznych. Każdego roku około 300 wolontariuszy bierze udział w tym widowisku. Tradycja, która angażuje całą społeczność miasta, jest silnie związana z kulturową i językową tożsamością mieszkańców Walencji.

"Patum" w Berga
Kraj(e) członkowski(e): Hiszpania

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2005)

„Patum” to tradycyjny festiwal organizowany w katalońskim mieście Berga, na północ od Barcelony. Festiwal, którego pochodzenia należy doszukiwać się w uroczystościach i paradach towarzyszących średniowiecznym procesjom Bożego Ciała, składa się z cyklu przedstawień teatralnych oraz ulicznej procesji ogromnych mitycznych stworów. „Patum” odbywa się co roku, pomiędzy końcem maja a końcem czerwca, w tygodniu, w którym wypada Boże Ciało. Stałym wydarzeniem zapowiadającym festiwal jest nadzwyczajne posiedzenie rady miejskiej, po którym na ulice miasta wynoszony jest ogromny bęben Tabal – symbol festiwalu. Za nim pojawiają się Quatre Fuets (cztery pochodnie) zapowiadające dalsze kilkudniowe uroczystości. Najważniejsze z nich są pochody: uroczysty Patum, dziecięcy Patum i ogólny Patum. Taba (tamburyn), Turcy, Cavallets (konie z tektury), Maces (demony władające maczugami i biczami), Guites (smoki), orzeł, karły z głowami olbrzymów, Plens (demony ognia) i wielkoludy przebrane za Saracenów kroczą kolejno w pochodzie, wykonując rozmaite akrobacje ku uciesze i radości zgromadzonych tłumów. Wszystkie postacie razem wykonują ostatni taniec Tirabol. „Patum” w Berga jest religijną ceremonią o wyraźnie widocznych pogańskich korzeniach, w której część obrzędów zachowało bluźnierczy charakter, mimo wielokrotnych w przeszłości zakazów odprawiania tej uroczystości ze strony zarówno kościelnych, jak i państwowych instytucji. Niektóre elementy zachowały przez stulecia swój oryginalny charakter, mimo prób poddania ich reinterpretacji przez kościół katolicki. Festiwal wyróżnia się na tle innych podobnych uroczystości ze względu na swoją różnorodność i bogactwo obrzędów, zachowany przez wieki charakter średniowiecznego teatru ulicznego, nade wszystko zaś z uwagi na swoją trwałość i niezmienność od ponad sześciuset lat.

Flamenco
Kraj(e) członkowski(e): Hiszpania

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.

Flamenco to forma wyrazu artystycznego, łącząca w sobie pieśń (cante), taniec (baile) i akompaniament muzyczny (toque). Ojczyzną flamenco jest Andaluzja na południu Hiszpanii, chociaż korzenie tej sztuki znajdują się także w innych regionach, takich jak Murcia czy Extremadura. Cante - wokalna forma flamenco - wykonywane jest przez mężczyzn i kobiety, najczęściej w pozycji siedzącej, bez akompaniamentu innych wokalistów. Za pomocą ekspresywnej, głębokiej liryki, a jednocześnie bardzo prostymi środkami, wyrażana jest cała gama uczuć i stanów ludzkiego umysłu: żal, radość, tragedia, szczęście i strach. Baile to taniec namiętności, zalotów, wyrażający szeroki wachlarz stanów emocjonalnych, od głębokiego smutku po radość. Technika tańca jest złożona, zależna w dużej mierze od tego, czy wykonawca jest mężczyzną (znacznie cięższy sposób stawiania stóp) czy kobietą (lżejsze, bardziej zmysłowe ruchy ciała). Toque, czyli sztuka gry na gitarze, znacznie wykracza poza ramy tradycyjnie pojmowanego akompaniamentu. Istotną rolę odgrywają też inne instrumenty, takie jak kastaniety, klaskanie w dłonie czy wybijanie rytmu nogami. Flamenco wykonywane jest podczas festiwali religijnych, świąt, ceremonii kościelnych oraz prywatnych uroczystości. Stanowi znak rozpoznawczy wielu społeczności i grup etnicznych, takich jak Romowie, którzy odegrali znaczącą rolę w rozwoju tej formy sztuki. Przekaz tradycji flamenco dokonuje się w ramach dynastii, rodzin, grup społecznych i klubów flamenco. Wszystkie one odgrywają znaczącą rolę w zachowaniu i upowszechnianiu tej formy sztuki.

Ludzkie wieże w Hiszpanii
Kraj(e) członkowski(e): Hiszpania

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.

Castells to tzw. ludzkie wieże, które tworzą członkowie grup amatorskich w katalońskich miastach i miasteczkach, zwykle z okazji dorocznych świąt. Tradycyjnie ludzkie wieże ustawiają się na placu pod balkonem ratusza. Tworzą je tzw. castellers, którzy stając na ramionach innych osób wznoszą wieże liczące od sześciu do dziesięciu kondygnacji. Zaczynający się od drugiej kondygnacji tzw. tronc najczęściej składa się z dwóch do pięciu silnie zbudowanych mężczyzn, stanowiących oparcie dla młodszych i lżejszych chłopców lub dziewcząt. Pom de dalt - trzy najwyższe kondygnacje wieży tworzą dzieci. Każdy może wziąć udział w tworzeniu pinya – tłumu, który wspiera podstawę wieży. Poszczególne grupy różnią się kostiumami, zwłaszcza kolorem koszul. Szeroki pas służy do ochrony pleców oraz jako uchwyt przy wspinaniu się w górę wieży. Przed, w trakcie i po przedstawieniu, muzycy wygrywają różne tradycyjne melodie na instrumencie dętym zwanym gralla. Wieża budowana jest w rytmie wygrywanych melodii. Wiedzę potrzebną dla wzniesienia castells przekazuje się tradycyjnie z pokolenia na pokolenie w ramach grupy, a można ją opanować jedynie drogą praktyki.

Pieśń Sybilli na Majorce
Kraj(e) członkowski(e): Hiszpania

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.

Pieśń Sybilli jest wykonywana podczas jutrzni w Wigilię Świąt Bożego Narodzenia w kościołach na całej Majorce. Stanowi symbol dorocznego bożonarodzeniowego nabożeństwa, odbywającego się wieczorem i jest śpiewana przez chłopca bądź dziewczynę w towarzystwie dwóch lub więcej ministrantów lub ministrantek. Podczas wykonywania pieśni idą oni przez kościół w kierunku prezbiterium. Kantor niesie przed sobą wzniesiony w górę miecz, ministrant - świecę. Na zakończenie kantor kreśli w powietrzu znak krzyża. Wersje pieśni wykonywane na wyspie odbiegają niewiele od swych gregoriańskich korzeni: każda jest śpiewana a cappella, z muzyką organową pomiędzy dwoma wersetami. Strój kantora zazwyczaj składa się z białej lub kolorowej tuniki, niekiedy na brzegach i kołnierzu zdobionej haftami, na którą często zarzucona jest peleryna. Nakrycie głowy jest w kolorze tuniki. W ceremonię angażują się wszystkie parafie na Majorce. W obrzędy zaangażowani są wszyscy parafianie, którzy wspólnie, a młode i starsze pokolenia współpracują w różnych rolach: kantorów, twórców kostiumów, celebransów i pomocników, dzięki czemu zapewniona jest ciągłość przekazu tradycji.