Peru
Sztuka wyrobu tkanin z wyspy Taquile
Kraj(e) członkowski(e): Peru
Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2005)
Wyspa Taquile na Jeziorze Titicaca na peruwiańskim Płaskowyżu Andyjskim, znana jest ze sztuki wyrobu tkanin, wytwarzanych zarówno przez kobiety, jak i mężczyzn, niezależnie od wieku i noszonych przez całą lokalną społeczność. Aż do lat 50. XX wieku mieszkańcy wyspy żyli w stosunkowej izolacji od kontynentalnej części kraju i dzięki temu do dziś łączy ich silne poczucie wspólnoty, znajdujące odzwierciedlenie w organizacji życia społecznego i wspólnym podejmowaniu decyzji. Dzięki lokalnej tradycji tkactwa, sięgającej korzeniami czasów pierwotnych cywilizacji andyjskich: Inków, Pukara i Colla, do dziś żywe pozostają aspekty lokalnych kultur prekolumbijskich.
Tkaniny są robione na drutach lub tkane na tradycyjnych poziomych warsztatach tkackich stojących na ziemi. Najbardziej charakterystyczne części garderoby to robiona na drutach z wełny czapka chullo z nausznikami oraz szeroki, tkany pas „kalendarzowy”, obrazujący coroczny cykl obrzędów i prac rolniczych. Pas zwraca od dawna uwagę badaczy jako odzwierciedlający elementy tradycji ustnej i historii lokalnej społeczności. Obecnie w sztuce rękodzielniczej z Taquile pojawiają się elementy współczesnej symboliki, chociaż zarówno stylistyka, jak i technika produkcji pozostają tradycyjne.
W Taquile istnieje specjalna szkoła ucząca sztuki rękodzielniczej i zapewniająca w ten sposób przetrwanie tej wielowiekowej tradycji. Turystyka przyczyniła się do rozwoju gospodarki wspólnotowej , która opiera się głównie na wytwórstwie tkanin i sprzedaży lokalnych wyrobów turystom. Turystyka zapewnia ciągłość tradycji tkackiej, jednak rosnące zapotrzebowanie w tej dziedzinie spowodowało istotne zmiany w zakresie stosowanych materiałów i metod produkcji. Znaczny wzrost populacji wyspy w ostatnich kilku dziesięcioleciach spowodował kurczenie się naturalnych zasobów i konieczność sprowadzania coraz większej liczby produktów z kontynentu.
©2008 tłumaczenia na język polski: Polski Komitet ds. UNESCO
Huaconada, taniec rytualny z regionu Mito
Kraj(e) członkowski(e): Peru
Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.
Huaconada to rytualny taniec wykonywany w miejscowości Mito, w prowincji Concepción, położonej w środkowej części Andów Peruwiańskich. Co roku, w pierwszych trzech dniach stycznia zamaskowani mężczyźni nazywani huacones wykonują w centrum miasta serię tańców według wcześniej opracowanej choreografii. Huacones symbolizują dawną radę starców i na czas trwania Huaconada stają się najwyższą władzą w mieście. Pozycję tę podkreśla trzymany przez nich tronador (bicz) oraz noszone maski z charakterystycznymi nosami, przywołującymi skojarzenia z dziobem kondora – ptaka symbolizującego ducha świętych gór. Taniec wykonują dwie grupy huacones: starsi, ubrani w tradycyjne stroje i misternie wyrzeźbione maski wywołujące w widzach respekt i strach, oraz współcześni huacones, ubrani w kolorowe stroje i noszący maski uosabiające terror, smutek lub kpinę. Podczas ceremonii huaconada, młodzi huacones tańczą wokół starszych, wykonując ściśle określone kroki. Starsi, ze względu na swój status mają większą swobodę w improwizowaniu kroków tanecznych. Akompaniująca orkiestra gra w zmiennym rytmie, który wybijany jest na małym bębenku zwanym tinya. Huaconada zawiera w sobie zarówno tradycyjne elementy kultury andyjskiej i hiszpańskiej, jak i elementy współczesne. Role huacones mogą odgrywać jedynie osoby czyste moralnie i o nieskazitelnej opinii, a umiejętność jest tradycyjnie przekazywana z ojca na syna, zaś ubrania i maski dziedziczone z pokolenia na pokolenie.
©2010 tłumaczenia na język polski: Polski Komitet ds. UNESCO
Taniec z nożycami
Kraj(e) członkowski(e): Peru
Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010
Taniec z nożycami tradycyjnie wykonywany jest przez mieszkańców wiosek i społeczności Quechua w południowej części Andów Środkowych w Peru, a od pewnego czasu także w środowisku miejskim. Konkursowy taniec rytualny wykonywany jest w miesiącach suchych, zbiegających się w czasie z kalendarzem głównych prac polowych. Taniec z nożycami wziął swoją nazwę od pary wypolerowanych prętów żelaznych, przypominających wyglądem ostrza nożyc, które każdy z tancerzy trzyma w prawej dłoni. Tancerz wspólnie ze skrzypkiem i harfistą tworzą cuadrilla (zespół), reprezentujący daną wioskę lub społeczność. W czasie występu, dwa lub trzy cuadrilla stają naprzeciwko siebie i tancerze w takt muzyki jednocześnie uderzają wzajem w metalowe pręty, w tym samym czasie wykonując inscenizowany pojedynek taneczny, akrobacje i ruchy sceniczne wymagające stopniowo coraz większej sprawności fizycznej. Rywalizacja, czyli atipanakuy może trwać nawet dziesięć godzin, a na ostateczny wybór zwycięzcy wpływa także sprawność fizyczna, brzmienie instrumentów i umiejętności akompaniujących muzyków. Tancerze ubrani są w wyszywane stroje ozdobione złotymi frędzlami, różnokolorowymi cekinami i malutkimi lusterkami, jednak w tym ubraniu nie wolno im wchodzić do kościoła, bowiem zgodnie z tradycyjną wiedzą, ich sceniczne umiejętności są wynikiem paktu z diabłem. Mimo tego, taniec z nożycami stał się nieodłączną częścią katolickich uroczystości. Fizyczne i duchowe umiejętności, które implikuje rytuał, przekazywane są ustnie przez mistrza uczniowi. Cuadrilla– zespół muzyków i tancerzy – jest przedmiotem dumy dla wioski, z której się wywodzi.<//em>
©2010 tłumaczenia na język polski: Polski Komitet ds. UNESCO