jesteś tu: Strona główna » Kultura » Dziedzictwo kulturowe » Dziedzictwo niematerialne » Listy Dziedzictwa Niematerialnego » Azja i Oceania

Mongolia

„Tradycyjna muzyka morin khuur”
Kraj(e) członkowski(e): Mongolia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2008. (Proklamacja 2003)

Przez ponad siedem wieków dwustrunowe skrzypce z wyrzeźbioną głową konia, znane jako morin khuur, odgrywały dominującą rolę w mongolskiej kulturze nomadyjskiej. Istnienie instrumentów strunowych ozdobionych głowami koni znajduje potwierdzenie w źródłach pisanych, pochodzących z XIII i XIV wieku z terenu imperium mongolskiego. Znaczenie skrzypiec wkracza poza ich funkcję jako instrumentu muzycznego, ponieważ tradycyjnie stanowiły one integralny element uroczystych obrzędów i codziennych czynności. Charakterystyczny kształt morin khuur jest ściśle związany z bardzo istotnym kultem konia. Wydłużone pudło rezonansowe instrumentu w kształcie trapezoidu przymocowane jest do długiego prostego gryfa bez zdobień, zwieńczonego rzeźbą końskiej głowy. Tuż poniżej głowy, po obu stronach szyi wyrastają jak uszy kostki strojenia. Tradycyjnie, tablica rezonansowa jest pokryta skórą zwierzęcą, a struny i smyczek są zrobione z włosia końskiego. Pomimo swojej pozornie prostej budowy, skrzypce morin khuur mają zadziwiająco dużą rozpiętość dźwięków. Charakterystyczne brzmienie instrumentu uzyskuje się poprzez przeciąganie lub uderzanie smyczkiem w dwie struny. Wśród powszechne stosowanych technik gry są: uderzanie prawą ręką w struny, rozmaite palcówki wykonywane lewą ręką, metodą uderzenia i przytrzymania struny lub ciągnięcia jej, a także różne formy pizzicato (szarpania struny palcem) i zapożyczona z muzyki chińskiej technika, polegająca na uzyskiwaniu przeciągłego dźwięku jednej nuty metodą powolnego przeciągania palcem wzdłuż struny. Instrument najczęściej gra solo, ale czasami akompaniuje tańcom, długim pieśniom (urtyn duu), mitycznym opowieściom, obrzędom, czy choćby codziennej pracy przy koniach. Do dziś w repertuarze morin khuur zachowały się niektóre dawne melodie (tatlaga) specjalnie przeznaczone do oswajania zwierząt, a będące pozostałością minionej ery, w której uważano, że muzyka posiada magiczne właściwości. Dzięki równoczesności tonów głównych i dźwięków harmonicznych, muzyka morin khuur nastręczała zawsze wiele trudności przy próbach jej zapisu za pomocą standardowej notacji. Muzyka tradycyjna i techniki występów były od wielu pokoleń przekazywane ustnie uczniom przez mistrza.

Mongolska tradycyjna sztuka Khoomei
Kraj(e) członkowski(e): Mongolia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010.

Khoomei jest formą śpiewu wywodzącego się z gór Ałtai w zachodniej Mongolii. Wykonawca naśladuje dźwięki występujące w przyrodzie, jednocześnie emitując dwa odrębne głosy: wraz z ciągłym jednostajnym dźwiękiem przypominającym buczenie, śpiewający wykonuje melodię harmoniki. Khoomei dosłownie oznacza gardło i jak się powszechnie uważa, nauczono się go od ptaków, których dusze są głównym obiektem praktyk szamańskich. Ze względu na mnogość technik Khoomei w Mongolii, podzielono je na dwa główne style: kharkhiraa (głębokie Khoomei) i isgeree Khoomei (gwizdane Khoomei). W stylu kharkhiraa wykonawca wydobywa z siebie długi jednostajny dźwięk, podkreślając półton lub podharmoniczną oktawę niżej. W stylu isgeree uwydatnia się dźwięki o wyższej skali, tworząc w ten sposób wysokotonowy gwizd. W obu przypadkach jednostajny dźwięk jest emitowany przy bardzo naprężonych strunach głosowych i melodia tworzona jest poprzez modulowanie kształtu i wielkości jamy ustnej, otwieranie i zamykanie ust oraz poruszanie językiem. Khoomei jest wykonywany przez mongolskich koczowników podczas różnorodnych wydarzeń, począwszy od doniosłych uroczystości państwowych po spotkania rodzinne. Jest także wykonywany podczas wypasu bydła oraz w jurtach w trakcie kołysania dzieci do snu. Tradycyjnie wiedza na temat Khoomei przekazywana jest ustnie przez osoby, które opanowały już tę sztukę albo w relacji mistrz-uczeń.

Naadam, tradycyjny festiwal mongolski
Kraj(e) członkowski(e): Mongolia

Wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości 2010

Naadam jest narodowym festiwalem odbywającym się co roku w Mongolii między 11 a 13 lipca. Obejmuje trzy tradycyjne konkurencje sportowe: wyścigi konne, zapasy i łucznictwo. Mongolski Naadam jest nierozłącznie związany z koczowniczym trybem życia Mongołów, którzy przez długi czas zajmowali się pasterstwem na rozległych stepach Azji centralnej. Ważną rolę podczas festiwalu odgrywają tradycyjne przekazy ustne, sztuki sceniczne, kuchnia narodowa, rzemiosło oraz takie formy kulturowe, jak długie pieśni, śpiew alikwotowy Khoomei, taniec Bie biyelgee i gra na skrzypcach Morin khuur. Mongołowie przestrzegają rytuałów i tradycyjnych praktyk, takich jak noszenie specjalnych strojów oraz posługiwanie się specyficznymi narzędziami i akcesoriami sportowymi. Uczestnicy festiwalu otaczają szacunkiem zawodników i zawodniczki oraz konkurujące ze sobą dzieci, a zwycięzcy nagradzani są tytułami. Zawodnikom dedykowane są rytualne pieśni pochwalne i poematy. Każdy uczestnik jest mile widziany i zachęcany do udziału w Naadam, przez co festiwal przyczynia się do uczestnictwa w życiu wspólnoty i zacieśniania więzi. Wszystkie trzy dyscypliny sportowe są bezpośrednio związane ze stylem i warunkami życia Mongołów, a ich przekazywanie i rozwijanie jest tradycyjnym obowiązkiem członków rodzin w ramach wychowania w domu, chociaż ostatnio zostały wprowadzone bardziej sformalizowane metody kształcenia w dziedzinie zapasów i łucznictwa. Rytuały i zwyczaje Naadam podkreślają także szacunek do przyrody i środowiska.