"Języki świata" – materiały do zajęć międzykulturowych

Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych ogłosiło rok 2008 Międzynarodowym Rokiem Języków powierzając UNESCO rolę koordynatora działań związanych z obchodami. Podejmowane z tej okazji inicjatywy o zasięgu lokalnym, regionalnym i światowym mają służyć zwiększeniu świadomości na temat znaczenia języków narodowych oraz promocji różnorodności językowej. Jednym z realizowanych projektów jest publikacja „Języki świata” – wspólna inicjatywa Stowarzyszenia ARABIA.pl oraz Polskiego Komitetu do spraw UNESCO przygotowana przy finansowym wsparciu ze strony Fundacji Dialogu Kultur im. Anny Lindh w ramach realizowanej przez nią kampanii „1001 działań na rzecz dialogu”. Publikacja zostanie wykorzystana jako uzupełniający materiał dydaktyczny do prezentacji języków i pism na zajęciach warsztatowych w Szkołach Stowarzyszonych UNESCO.

Pomysł wydania materiałów powstał przy okazji warsztatów edukacyjnych W kręgu kultury islamu, które Stowarzyszenie ARABIA.pl i Polski Komitet ds. UNESCO prowadzą od 2005 roku w polskich szkołach stopnia ponadpodstawowego. Jednym z najciekawszych ćwiczeń podczas warsztatów jest nauka pisania po arabsku. Ze względu na praktyczny charakter tych zajęć, uczniowie chętnie w nich uczestniczą, a także słuchają informacji na temat specyfiki języka arabskiego i jego w roli w kulturze. W przygotowywanych materiałach edukacyjnych przedstawiono w podobny sposób inne alfabety, rodzaje pisma i języki świata. Dobór języków podyktowany był przede wszystkim chęcią zaprezentowania ogromnej różnorodności i bogactwa lingwistycznego świata. Zbiór zawiera rozdziały na temat języków używanych przez kilkaset milionów osób (hindi, chiński) oraz takich, którymi porozumiewa się zaledwie kilka milionów (hebrajski, syryjski). Reprezentowane są tu języki znane (greka, japoński) i mniej znane (amharski, berberski). Przedstawiono rodzaje pisma stosowane do zapisu kilku zupełnie różnych języków (cyrylica, gruzińskie) oraz alfabety służące tylko jednemu językowi (koreański, ormiański), czy wreszcie takie, które pełnią szczególne funkcje w religii czy kulturze posługujących się nimi ludzi (arabskie, gurmukhi). Chociaż punktem wyjścia są języki, to w publikacji główny nacisk został położony na towarzyszące im alfabety. Nie chodziło bowiem o stworzenie podręcznika do nauki wielu języków, lecz opracowanie materiałów ułatwiających poznanie i zrozumienie systemów zapisu. Każdy z języków jest więc „reprezentantem” pewnego alfabetu czy systemu zapisu. Jeżeli danym alfabetem zapisuje się więcej niż jeden język, na potrzeby książki wybrano najbardziej popularne i znane z nich: pismo dewanagari omawiane jest więc na przykładzie hindi, a nie np. marathi, a arabskie na przykładzie języka arabskiego a nie np. paszto.

Prezentacja pisma jest łatwiejsza niż nauka języka. Opanowanie nawet kilku zwrotów w obcym języku wymaga nauki zasad wymowy, a także podstaw gramatyki. Nauka pisania oznacza przyswojenie reguł łączenia poszczególnych grafemów bez konieczności poznawania składni czy gramatyki. Dzięki temu egzotyczne szlaczki, kreski i kropki nabierają znaczenia, stając się logicznym i zrozumiałym systemem zapisu. W ten sposób specjalistyczna wiedza, do której dostęp mają prawie wyłącznie neofilolodzy zajmujący się mało popularnymi językami, staje się w pewnym zakresie dostępna dla laików. Nie oznacza to, że osoba znająca alfabet japoński, zrozumie czy chociażby poprawnie przeczyta słowo lub zdanie napisane w tym języku. Będzie jednak zaznajomiona z jego wyglądem i budową, co może stać się początkiem dalszego, pogłębionego zainteresowania tym językiem.

Języki świata. Materiały dydaktyczne do zajęć międzykulturowych, K. Górak-Sosnowska, I. Morżoł (red.), Stowarzyszenie ARABIA.pl i Polski Komitet ds. UNESCO, Warszawa 2008, s. 150.