Międzynarodowy program "Człowiek i Biosfera"
Międzynarodowy Program "Człowiek i Biosfera" (Man and Biosphere - MAB), zapoczątkowany został przez UNESCO w 1971 roku. Celem programu jest kreowanie zrównoważonych relacji między ludźmi i biosferą, zaś metodą realizacji tego zamierzenia jest tworzenie międzynarodowej Sieci Rezerwatów Biosfery. Skupia ona obecnie 580 takich obiektów w 114 krajach. Rezerwaty mają na celu ochronę różnorodności biologicznej i poprawę zdolności obserwowania zmian ekologicznych w obszarze całej planety. Służą także pobudzaniu społecznej świadomości powiązań istniejących pomiędzy różnorodnością ekologiczną i kulturową.
Rezerwaty tworzone są przez Międzynarodową Radę Koordynacyjną MAB na wniosek poszczególnych państw członkowskich. Każdy rezerwat podlega prawodawstwu kraju, na terenie którego się znajduje i może także stać się członkiem Sieci, do której przynależność jest dobrowolna. Rezerwaty mają na celu ochronę różnorodności biologicznej i umożliwienie lepszej obserwacji zmian ekologicznych w skali całej planety. Pełnią trzy zasadnicze funkcje:
- ochronną, polegająca na przyczynianiu się do ochrony krajobrazów, ekosystemów, zróżnicowania gatunkowego i genetycznego
- rozwojową poprzez sprzyjanie formom rozwoju gospodarczego i ludzkiego, które uznać można za społeczno-kulturowo i ekologicznie zrównoważone
- funkcję wspierania logistycznego poprzez edukację ekologiczną, a także szkolenia, badania i monitoring w odniesieniu do lokalnych, regionalnych, narodowych i globalnych zagadnień związanych z ochroną i zrównoważonym rozwojem.
Rezerwaty biosfery podlegają okresowym przeglądom co dziesięć lat, dokonywanym przez Międzynarodową Radę Koordynacyjną (ICC) MAB. Jeśli ICC uzna, że dany rezerwat biosfery nie spełnia kryteriów zawartych w Statucie Sieci Rezerwatów Biosfery (przyjętym na konferencji UNESCO-MAB w Sewilli w 1995 r.), może doradzić danemu państwu usunięcie istniejących niedociągnięć. Jeśli Międzynarodowa Rada Koordynacyjna MAB na swoim kolejnym posiedzeniu uzna, że dany rezerwat biosfery nadal nie spełnia wymaganych kryteriów, wówczas przestaje on być uznawany za rezerwat biosfery i jako taki nie może być częścią Światowej Sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO.
Na Światowej Liście Rezerwatów Biosfery UNESCO znajduje się dziesięć polskich obiektów, zaś instytucją odpowiedzialną za współpracę Polski z tym programem UNESCO jest Polski Komitet Narodowy UNESCO-MAB, działający przy PAN pod przewodnictwem prof. Alicji Breymeyer. Funkcję sekretarza tego komitetu sprawuje Pani Zofia Nowicka z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN (00-818 Warszawa, ul. Twarda 51/55, tel./fax (048 22) 69 78 903).
W 2004 na Białorusi, Ukrainie i w Polsce kontynuowano pod patronatem Komisji Narodowych ds. UNESCO przygotowania do utworzenia trójstronnego Transgranicznego Rezerwatu Biosfery (TBR) Polesie Zachodnie. Ma on objąć istniejące już od marca 2002 r. rezerwaty biosfery: polski Rezerwat Biosfery „Polesie Zachodnie”, ukraiński Szacki Rezerwat Biosfery oraz będący w trakcie organizacji białoruski Rezerwat Biosfery „Nadbużańskie Polesie” (wniosek aplikacyjny strony białoruskiej do UNESCO został zatwierdzony na ostatniej sesji MAB w październiku 2004).
Ważnym krokiem było zorganizowanie przez Sekretariat UNESCO w Paryżu w dniach 17-18 czerwca 2004 r. spotkania przedstawicieli Białorusi, Polski i Ukrainy w sprawie utworzenia w ramach Międzynarodowego Programu UNESCO „Człowiek i Biosfera” trójstronnego Rezerwatu Biosfery (TBR) Polesie Zachodnie oraz Regionalnej Sieci Ekologicznej na Białorusi, w Polsce i na Ukrainie. Na spotkaniu uzgodniono, że projekt ten będzie współ finansowany z budżetu regularnego UNESCO na lata 2004-2005 oraz ze środków pozabudżetowych przyznanych przez Japonię do dyspozycji UNESCO.
Zgodnie z powyższymi ustaleniami w dniach 29-30 listopada 2004 r. w Warszawie zorganizowane zostało pierwsze posiedzenie tymczasowego Komitetu Sterującego TBR Polesie Zachodnie z udziałem przedstawicieli Białorusi, Polski i Ukrainy. Uzgodniono powołanie trójstronnej grupy roboczej dla przygotowania wniosku nominacyjnego do UNESCO w sprawie utworzenia TBR Polesie Zachodnie wraz z wymaganymi mapami strefowymi całego obszaru rezerwatu. Założono, że po zakończeniu prac trójstronna grupa robocza może przekształcić się w Radę Koordynacyjną dla TBR Polesie Zachodnie.
4-8 lutego 2008 r. w Madrycie obradował Trzeci Międzynarodowy Kongres Rezerwatów Biosfery Programu MAB. Przyjęto na nim "Deklarację" i "Madrycki Plan Działania na lata 2008 - 2013", dotyczący opracowania mechanizmów wspierających zrównoważony rozwój rezerwatów biosfery w celu zapewnienia harmonijnego rozwoju środowiska naturalnego i efektywnego zarządzania zmianami klimatycznymi.
27-28 czerwca 2011 r. w Dreźnie odbyła się Międzynarodowa Konferencja "Dla życia, dla przyszłości: rezerwaty biosfery a zmiany klimatyczne", podsumowująca 40. lecie istnienia programu MAB.
