W 2026 roku przypada 70. rocznica przystąpienia Polski do Programu Skoordynowanych Działań Eksperymentalnych w Zakresie Edukacji na rzecz Życia w Światowej Wspólnocie, znanego dziś jako Sieć Szkół Stowarzyszonych UNESCO (ASPnet). Program, zainicjowany w 1953 roku z udziałem 33 szkół ponadpodstawowych z 16 państw, jest obecnie jedną z największych międzynarodowych sieci edukacyjnych. Działa w 167 krajach i zrzesza około 10 tysięcy placówek oświatowych.
U podstaw tej inicjatywy leży przekonanie, że edukacja jest jednym z najważniejszych narzędzi budowania pokoju oraz kształtowania odpowiedzialności za wspólną przyszłość świata.
Przystąpienie Polski do programu w 1956 roku miało szczególne znaczenie. Oznaczało otwarcie polskich szkół na międzynarodową współpracę po latach izolacji w okresie stalinowskim. Umożliwiło nawiązywanie kontaktów ze szkołami z innych krajów, wymianę doświadczeń, poznawanie odmiennych kultur i perspektyw, a także rozwój międzynarodowej współpracy i wymian szkolnych. Przez kolejne dekady ASPnet stawała się przestrzenią dialogu, spotkań i wspólnego podejmowania wyzwań edukacyjnych.
Centralnym punktem obchodów jubileuszu była konferencja, która odbyła się w dwóch lokalizacjach: 5 listopada w siedzibie Ośrodka Rozwoju Edukacji (ORE), a 6 listopada (warsztaty) w Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji w Warszawie. Wzięli w niej udział dyrektorzy i nauczyciele szkół należących do Sieci, przedstawiciele władz oświatowych, instytucji UNESCO, partnerzy oraz goście zagraniczni.
Jej celem było nie tylko podsumowanie siedmiu dekad obecności Polski w Sieci, lecz przede wszystkim podjęcie dyskusji o aktualnych zadaniach ASPnet, kierunkach jej rozwoju i możliwościach pogłębiania współpracy – zarówno pomiędzy placówkami członkowskimi, jak i w ramach całej rodziny instytucji UNESCO w Polsce. Ważnym elementem spotkania była również wymiana doświadczeń i dobrych praktyk edukacyjnych.
Konferencję otworzył prof. Michał Kleiber, Przewodniczący Polskiego Komitetu ds. UNESCO, który podkreślił ważną rolę ASPnet w rozwijaniu edukacji na rzecz pokoju. Głos zabrała także Paulina Piechna-Więckiewicz, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej i członkini Polskiego Komitetu do spraw UNESCO. Zwróciła ona uwagę m.in. na znaczenie współpracy i bezpośrednich kontaktów międzyludzkich dla prawidłowego rozwoju młodych ludzi.
Mariusz Biniewski, Dyrektor ORE, zauważył, że jubileusz ASPnet jest „okazją do rozmowy o przyszłości edukacji i odpowiedzialności, jaką wspólnie ponosimy za przygotowanie młodego pokolenia do życia we współczesnym świecie”.
Lydia Ruprecht, Międzynarodowa Koordynatorka Sieci Szkół Stowarzyszonych UNESCO, gratulując jubileuszu, podkreśliła, że przystąpienie do ASPnet oznacza dołączenie do globalnej społeczności liczącej 10 tysięcy szkół zaangażowanych w upowszechnianie wartości UNESCO. Wręczyła również certyfikaty przedstawicielom trzech nowych szkół członkowskich.
Wśród gości znaleźli się także przedstawiciele krajowych struktur ASPnet: Rita Brasil de Brito, Sekretarz Generalna Portugalskiego Komitetu ds. UNESCO, oraz krajowi koordynatorzy Sieci – Varvara Dilari z Grecji i Klaus Schilling z Niemiec.
Podczas panelu z udziałem gości zagranicznych, moderowanego przez nauczycieli, rozmawiano o priorytetach globalnej Sieci, funkcjonowaniu ASPnet w różnych krajach oraz możliwościach współpracy i realizacji międzynarodowych inicjatyw.
Spotkanie było również okazją do podziękowania za szczególne zaangażowanie greckich szkół w akcję „Podaruj wiersz” (Gift a Poem; giftapoem.pl), w którą co roku angażuje się blisko 40 placówek. Od 2023 roku akcja jest organizowana w całej Sieci ASPnet z okazji Światowego Dnia Poezji przez Polski Komitet ds. UNESCO i Fundację im. Zbigniewa Herberta.
Szkoły Stowarzyszone – potencjał współpracy
Kolejny panel, prowadzony przez prof. Alicję Jagielską-Burduk, Sekretarz Generalną Polskiego Komitetu ds. UNESCO, poświęcony został możliwościom współpracy pomiędzy polskimi desygnacjami UNESCO oraz ich potencjałowi edukacyjnemu. W dyskusji wzięli udział przedstawiciele różnych obszarów działalności Organizacji. Miejsca Światowego Dziedzictwa, geoparki, rezerwaty biosfery czy katedry UNESCO mogą być dla szkół nie tylko źródłem wiedzy, lecz także partnerami w realizacji projektów edukacyjnych, rozwijaniu zainteresowań uczniów i przybliżaniu im wartości UNESCO.
„Mapa podróżującej klasy” – jubileuszowa inicjatywa polskich szkół
Z ideą współpracy i łączenia potencjałów różnych środowisk UNESCO wiązała się inauguracja „Mapy podróżującej klasy” – najważniejszej inicjatywy jubileuszowej polskiej Sieci Szkół Stowarzyszonych UNESCO.
Pomysł stworzenia mapy narodził się w środowisku nauczycieli, którzy dostrzegli potrzebę stworzenia narzędzia ułatwiającego bezpośrednią współpracę szkół członkowskich, m.in. przy organizacji wycieczek i wymian szkolnych. Prace nad jej koncepcją trwały rok. W tym czasie szkoły przygotowały własne oferty, prezentujące ich placówki, lokalne dziedzictwo i specyfikę regionów, a także możliwości podejmowania wspólnych działań w obszarach priorytetowych ASPnet UNESCO.
Mapa została wzbogacona o lokalizacje polskich desygnacji UNESCO i udostępniona na stronie internetowej Polskiego Komitetu ds. UNESCO: unesco.pl.
Z mapy może korzystać każdy zainteresowany. Dla szkół należących do ASPnet jest ona jednak przede wszystkim praktycznym narzędziem nawiązywania kontaktów i budowania partnerstw.
Dlatego drugi dzień konferencji, 6 listopada, zorganizowano we współpracy z zespołem programu eTwinning Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji. Poświęcono go praktycznym aspektom rozwijania „Mapy podróżującej klasy”, budowania krajowych i międzynarodowych partnerstw szkolnych oraz wykorzystywania możliwości, jakie oferują programy eTwinning i Erasmus+.
Warsztaty stworzyły przestrzeń do wymiany doświadczeń, współpracy nauczycieli, zdobywania konkretnych umiejętności i poszukiwania pomysłów na kolejne wspólne działania. Ich celem było przełożenie jubileuszowych refleksji na praktykę – tak, aby nowe kontakty i inspiracje mogły zaowocować trwałymi partnerstwami i projektami edukacyjnymi.
Jubileusz pokazał, że siła Sieci Szkół Stowarzyszonych tkwi nie tylko w jej międzynarodowym zasięgu, lecz przede wszystkim w ludziach, ich inicjatywach i gotowości do współdziałania. To nauczyciele, uczniowie, dyrektorzy szkół i partnerzy instytucjonalni nadają jej codzienny wymiar i sprawiają, że idee UNESCO znajdują odzwierciedlenie w praktyce edukacyjnej.
Konferencja została zorganizowana we współpracy i przy wsparciu Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Ośrodka Rozwoju Edukacji.
Fot. Rafał Szczepankowski. Archiwum PK ds. UNESCO