Open Knowledge: Wikimedia & Research in the CEE Region – konferencja pod tym tytułem odbyła się w Katowicach, w dniach 9–10 października 2026 r. Jej organizatorami były Wikimedia Polska i Wikimedia Ukraina we współpracy z Uniwersytetem Śląskim, przy wsparciu Wikimedia CEE Hub, szerokiego grona partnerów instytucjonalnych z Polski i Ukrainy oraz Wikimedia Foundation. Polski Komitet ds. UNESCO objął konferencję honorowym patronatem, obok Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Prezesa PAN, Wojewody Śląskiego, Prezydenta Miasta Katowice, Rektora Uniwersytetu Śląskiego i NASK. Konferencja zgromadziła ponad 120 uczestników z 20 państw regionu Europy Środkowo-Wschodniej (CEE) i innych państw europejskich, którzy reprezentowali zwłaszcza społeczność Wikimedii i środowiska akademickie.
Celem konferencji było wzmocnienie powiązań między naukowcami a społecznościami Wikimediów w regionie Europy Środkowo-Wschodniej i poza nim, wymiana dobrych praktyk w zakresie badań naukowych i szkolnictwa wyższego oraz budowanie trwałej sieci współpracy. Wikimedia Foundation i środowiska Wikimediów, wspierając rozwój Wikipedii, Wikidanych (Wikidata), Wikiźródeł (Wikisource), Wikisłownika (Wiktionary) i innych platform „rodziny Wikipedii”, mają istotny wkład w powstawanie i promocję otwartych zasobów wiedzy, danych i informacji. Dyskusje i warsztaty podczas konferencji dotyczyły m.in. wykorzystania projektów Wikimediów w badaniach i edukacji oraz szans i wyzwań związanych ze sztuczną inteligencją.
Dyskusja panelowa nt. ”Reframing Open Knowledge: Linking Everyday Practice to Big-Picture Advocacy” poświęcona była instrumentom prawnym, takim jak Zalecenie UNESCO w sprawie otwartej nauki (2021 r.), i politykom publicznym, z punktu widzenia ich przełożeń na rozwiązywanie praktycznych problemów, w tym dylematom otwartego dostępu (OA) w praktyce naukowców i instytucji badawczych doby AI. Uczestnik panelu z ramienia PK ds. UNESCO, Tomasz Komorowski, przedstawił możliwości w zakresie promowania otwartej wiedzy (open knowledge), jakie stwarzają instrumenty normatywne UNESCO, zwłaszcza Zalecenie w sprawie otwartej nauki.
Wspieranie otwartości, w różnych jej aspektach, jest głęboko zakorzenione w działalności UNESCO. Wiąże się z wpisanym w Akt konstytucyjny UNESCO promowaniem „swobodnego obiegu myśli” (free flow of ideas), a także szerzej – dialogu, wzajemnego zrozumienia i porozumienia między społeczeństwami, kulturami, różnorodnymi środowiskami i organizacjami, wspieraniem współpracy oraz rozwoju i powszechnego dostępu do nauki, edukacji, kultury, zasobów wiedzy i informacji itd. UNESCO posiada bogaty dorobek w zakresie rozwijania i promowania otwartej wiedzy i otwartych zasobów. Nawet termin „otwarte zasoby edukacyjne” (open educational resources, OER) powstał w UNESCO (w 2002 r., na “UNESCO Forum on the Impact of Open Courseware for Higher Education in Developing Countries”).
Działania UNESCO, zwłaszcza dotyczące instrumentów normatywnych, prowadzone są w sposób uwzględniający szerokie konsultacje, współpracę z innymi agendami ONZ, ekspertami i zainteresowanymi podmiotami, tak by uwzględniać prawa różnych stron, różne punkty widzenia i interesy, aby działania te prowadziły do ambitnych, a jednocześnie odpowiedzialnych, realistycznych rezultatów, służących prawom człowieka, pokojowi, porozumieniu, rozwojowi i zrównoważonemu rozwojowi.
Zalecenie w sprawie otwartej nauki, przyjęte w 2021 r., jest instrumentem normatywnym, który wprowadził pierwszy raz uzgodnioną międzynarodowo w skali globalnej definicję „otwartej nauki”. Definicja ta ma kompleksowy charakter, obejmując szersze procesy i zagadnienia niż samo tworzenie, udostępnianie i rozpowszechnianie zasobów. Bliższe informacje na temat Zalecenia – jego powstania, znaczenia i wdrażania – oraz innych działań UNESCO dotyczących otwartej nauki dostępne są na portalu UNESCO.
Więcej informacji nt. konferencji w Katowicach znajduje się na stronach Wikimedia Polska.