Tegoroczne centralne międzynarodowe obchody Światowego Dnia Wolności Prasy (3 maja) odbywają się 4 maja w Lusace (Zambia) w postaci Globalnej Konferencji pt. „Kształtowanie przyszłości w pokoju: promowanie wolności prasy dla praw człowieka, rozwoju i bezpieczeństwa” (Shaping a Future at Peace: Promoting Press Freedom for Human Rights, Development, and Security”.
Światowy Dzień Wolności Prasy kieruje uwagę na sprawy obrony i wzmacniania podstawowej wolności wypowiedzi, bezpieczeństwa dziennikarzy, różne aspekty poszanowania wolności prasy, znaczenie i sytuację dziennikarzy, dziennikarstwa, informacji i środków społecznego przekazu w dzisiejszych czasach. W obliczu wojen, konfliktów zbrojnych i wielu kryzysów mających miejsce na świecie, wolność mediów i bezpieczeństwo dziennikarzy są szczególnie zagrożone. Wynikające z rozwoju technologicznego, przełomowe procesy w dziedzinach informacji i komunikacji społecznej otwierają nowe możliwości rozpowszechniania i docierania do informacji, lecz również groźne dla rozwoju, pokoju, praw człowieka i bezpieczeństwa wyzwania i zagrożenia, takie jak wzrost dezinformacji, misinformacji, nowe formy naruszeń prawa do prywatności i innych praw człowieka, kryzys zaufania do wiedzy czy kryzys mediów opierających przekaz na weryfikacji informacji. W ostatnich latach odnotowuje się znaczne pogorszenie sytuacji w dziedzinie wolności prasy.
Do stałych punktów obchodów Światowego Dnia Wolności Prasy należy ogłaszanie laureata Światowej Nagrody Wolności Prasy UNESCO/Guillermo Cano. W tym roku został nim Sudański Związek Dziennikarzy. Laureatem w 2022 r. było Białoruskie Stowarzyszenie Dziennikarzy, prześladowane i w 2021 r. zdelegalizowane na terenie Białorusi.
Światowy Dzień Wolności Prasy jest okazją do pielęgnowania pamięci dziennikarzy, którzy stracili życie pełniąc swoje służbowe obowiązki. Lista dziennikarzy zabitych od 1993 r., prowadzona przez powołane przez UNESCO Obserwatorium Zabitych Dziennikarzy (Observatory of Killed Journalists), obejmuje obecnie 1860 nazwisk.
Światowy Dzień Wolności Prasy ustanowiony został przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w grudniu 1993 roku z inicjatywy UNESCO (w następstwie rezolucji 26. sesji Konferencji Generalnej UNESCO w 1991 r.), podjętej w odpowiedzi na apel dziennikarzy afrykańskich, którzy w 1991 r. ogłosili przełomową Deklarację z Windhoek, wzywającą do ustanowienia i wspierania niezależnej, pluralistycznej i wolnej prasy, podkreślając znaczenie prasy dla rozwoju zarówno demokracji, jak i gospodarki.
Przydatne linki:
- Strona Światowego Dnia Wolności Prasy w portalu UNESCO
- Strona Światowego Dnia Wolności Prasy w portalu ONZ
Linki do wybranych publikacji UNESCO:
- Raporty Dyrektora Generalnego UNESCO nt. bezpieczeństwa dziennikarzy i niebezpieczeństwa bezkarności, publikowane od 2008 r. na mocy decyzji Międzyrządowej Rady Międzynarodowego Programu Rozwoju Komunikacji (IPDC): https://www.unesco.org/en/safety-journalists/dg-report-safety-journalists?hub=72609
- Raport pt. „World trends in freedom of expression and media development: global report 2022/2025; Journalism: shaping a world at peace” (2025): https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000396638
- Podręcznik pt. „Dziennikarstwo, „fake news” i dezinformacja: Podręcznik do edukacji i szkoleń w zakresie dziennikarstwa” (2025/2018): https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000393305
“Story-Based Inquiry” (2026), “Teaching Journalism Online” (2023), “Reporting on Artificial Intelligence” (2023) i inne publikacje w ramach “UNESCO's Series on Journalism Education”: https://www.unesco.org/en/international-programme-development-communication/journalism-education/resource-hub/series-journalism-education?hub=67168